An Bord Pleanála

An Bord Pleanála

Beartas

agus

Cód Cleachtais

maidir le

Nochtadh faoi Rún

Arna ghlacadh ag An mBord Pleanála ar an 8 Meitheamh, 2011

1. TÚS EOLAIS

1.1 Ceanglaíonn paragraf 2.11 den Chód Cleachtais maidir le Rialú Comhlachtaí Stáit (2009) ar an mBord Pleanála nósanna imeachta a chur i bhfeidhm trínar féidir le baill den Bhord nó den fhoireann údair imní mar gheall ar mhírialtachtaí a d’fhéadfadh a bheith ann i dtuairisciú airgeadais nó i nithe eile a tharraingt anuas faoi rún, agus faoina n-áiritheofar go ndéanfar obair leantach lánbhríoch ar nithe a d’fhéadfaí a tharraingt anuas amhlaidh. Is mar “nochtadh faoi rún” a aicmítear an próiseas seo agus “sceithireacht” a thugtar air go minic, leis. Is éard a chiallaíonn an próiseas beart a dhéanfadh ball den Bhord nó den fhoireann chun míchleachtas nó éagóir a nochtadh.

1.2 Ceapadh Beartas agus Cód Cleachtais an Bhoird Phleanála maidir le Nochtadh faoi Rún chun a chumasú do bhaill den Bhoird/den fhoireann údair imní dhlisteanacha mar gheall ar mhíchleachtas/éagóir a d’fhéadfadh a bheith ann a nochtadh gan eagla roimh fhrithmhilleánú. Is gá sin chun cáil na heagraíochta a chosaint agus muinín an phobail a choimeád. Ní bheadh sé inmhianaithe ar chor ar bith go leanfadh aon mhíchleachtas/éagóir ar aghaidh gan bhrath.Mar sheirbhísí poiblí is de dhualgas bhaill agus fhoireann an Bhoird Phleanála i leith an Stáit agus na heagraíochta údair imní dhlisteanacha mar gheall ar mhíchleachtas/éagóir a d’fhéadfadh a bheith ann a chur ar a súile dóibh siúd a d'fhéadfadh a bheith in ann déileáil leis na húdair imní sin ar shlí a bhfuil brí léi.

1.3 Gné lárnach den bheartas agus den chód seo is ea go gcuirtear san áireamh go bhféadfadh sé nach mbeadh baill an Bhoird/na foirne ar a gcompord i gcúinsí áirithe agus ar chúiseanna éagsúla ag tuairisciú nithe ar leith trí na gnáthchainéil tuairiscithe nó nach mbeadh muinín acu go ndíreofaí go cuí ar na nithe sin trí na cainéil sin. D’fhéadfadh tromchúis an ábhair i gceist bheith ina cúis leis an údar imní sin nó d’fhéadfaí a cheapadh go bhféachfaí ar ní mar sin a thuairisciú mar rud atá mídhílis do chomhghleacaithe nó don eagraíocht. I gcúinsí áirithe d’fhéadfadh eagla a bheith ar an duine ag a bhfuil an t-údar imní go leanfadh ciapadh, íospairt nó deacrachtaí sa chaidreamh idir baill an Bhoird agus baill foirne tuairisciú an ní sin.

1.4 Tá an Bord Pleanála faoi ghealltanas na caighdeáin is airde is féidir maidir le hoscailteacht, stuamacht agus cuntasacht a bhaint amach agus ar aon dul leis an ngealltanas sin misnítear ball ar bith den Bhord/den fhoireann a bhfuil údair imní dhlisteanacha acu mar gheall ar ghné ar bith d’obair nó d’oibríochtaí an Bhoird na húdair imní sin a chur in iúl. Soiléirítear sa bheartas agus sa chód seo gur féidir le baill an Bhoird/na foirne é sin a dhéanamh gan eagla a bheith orthu roimh íospairt nó roimh chiapadh agus go ndéanfar a n-údair imní a imscrúdú agus beart a ghlacadh maidir leo más cuí. Ach ba cheart go dtuigfí go soiléir, leis, i gcás ina ndéanfaidh duine faisnéis is eol dó nó di a bheith bréagach nó míthreorach a chur in iúl nó a scaipeadh nó i gcás ina mbíonn duine meargánta i dtaobh cibé an bhfuil sí bréagach nó cráiteach go bhféachfar air sin mar ábhar tromchúiseach a bhféadfadh gníomhachtú an chóid araíonachta teacht as.

2. AIDHMEANNA AGUS CUIMSIÚ AN BHEARTAIS SEO

2.1 Féachann an beartas seo le:

• Fostaithe/baill a mhisniú chun údair imní mar gheall ar mhíchleachtas nó éagóir a d'fhéadfadh a bheith ann a tharraingt anuas go muiníneach.

• Bealaí soiléire a chur ar fáil d’fhostaithe/do bhaill leis na húdair imní sin a tharraingt anuas agus aiseolas a fháil mar gheall ar aon bheart a leanfadh astu.

• A áirithiú go bhfaigheann fostaithe/baill freagairt mar gheall ar a n-údar imní agus gurb eol dóibh conas na húdair imní sin a fhiosrú tuilleadh mura mbíonn siad sásta.

• Urrús a thabhairt d’fhostaithe/do bhaill go gcosnófar iad ó chiapadh nó ó íospairt a d’fhéadfadh a bheith ann má chreideann siad go réasúnta go ndearnadh an nochtadh le hintinn mhaith.

2.2 Ceapadh an beartas seo chun mór-údair imní nach gcuimsítear laistigh de nósanna imeachta inmheánacha eile a chlúdach, nósanna imeachta mar an Cód Casaoide agus Araíonachta atá ann cheana nó na cóid a chlúdaíonn Bulaíocht agus Ciapadh Gnéasach agus Ciapadh san Ionad Oibre. Sa chomhthéacs sin níor chuí do bhall den Bhord/den fhoireann an beartas/cód seo a úsáid chun casaoid a thaisceadh mar gheall ar a f(h)ostaíocht féin. D’fhéadfadh sé bheith amhlaidh i gcásanna áirithe go ndéanfaí cóid eile a ghníomhachtú de bharr nochtadh faoi rún.

2.3 Féadfaidh nochtadh faoi rún baint a bheith aige le hudair imní mar gheall ar nithe mar iad seo a leanas:

• Iompar ar cion coiriúil nó sárú dlí é lena n-áirítear calaois nó caimiléireacht a d’fhéadfadh a bheith ann.

• Iompar a sháraíonn Cód Iompair an Bhoird Phleanála.

• Úsáid neamhúdaraithe/mírialta a bhaint as cistí poiblí nó éileamh bréige a dhéanamh ar chostais.

• Sláinte agus sábháilteacht a chur i mbaol, lena n-áirítear sláinte agus sábháilteacht an phobail agus ball/fostaithe eile.

• Ciapadh gnéasach nó fisiceach/mí-úsáid/bulaíocht ar dhaoine san ionad oibre.

• Iompar eile atá mí-eiticiúil nó míchuí.

2.4 Mar sin, is féidir aon údair imní thromchúiseacha atá ag fostaithe/baill mar gheall ar ghné ar bith d’obair an Bhoird Phleanála nó faoi iompar na foirne nó na mball nó iompar daoine eile a ghníomhaíonn ar son na heagraíochta, a thuairisciú faoin mbeartas/faoin gcód seo.

3. BEARTA COSANTA

3.1 Ciapadh nó Íospairt a Chosc

3.2 Tá an Bord Pleanála faoi ghealltanas dea-chleachtas agus ardchaighdeáin rialachais chorparáidigh a bhaint amach agus a feidhmeanna á gcomhlíonadh aige. Ar áireamh ansin tá tacaíocht a sholáthar san ionad oibre don fhoireann agus do na baill.

3.3 Aithníonn an Bord Pleanála gur cinneadh deacair é an cinneadh údar imní a thuairisciú, agus nach í an chuid is lú de an eagla a d'fhéadfadh a bheith ann roimh fhreagairt dhiúltach uathu siúd a líomhnaítear a bheith bainteach le míchleachtas nó ó chomhghleacaithe oibre eile. Más fíor na líomhaintí (nó má tá cúis mhaith agus macánta ag an duine a tharraingíonn an t-údar imní anuas le ceapadh go bhféadfaidís a bheith fíor) níor ghá aon eagla a bheith ar an duine a thuairiscíonn iad toisc go mbeidh sé/sí ag comhlíonadh a d(h)ualgais i leith na heagraíochta, i leith an Stáit agus i leith an phobail.

Ní ghearrfaidh an Bord Pleanála pionós ná ní bhagrófar pionós a ghearradh ar dhuine as nochtadh faoi rún a dhéanamh le hintinn mhaith (ní bheidh feidhm aige sin maidir le duine ar bith a chuireann faisnéis in iúl nó a scaipeann faisnéis arb eol dó/di í a bheith bréagach, míthreorach, suaibhreosach nó cráiteach, nó a bhí meargánta i dtaobh cibé an raibh sí bréagach, míthreorach, suaibhreosach nó cráiteach).

Maidir leis sin, ciallaíonn 'pionós' aon ghníomh nó easnamh ag an mBord Pleanála, a théann i gcion ar bhall den Bhord/den fhoireann chun a (h)aimhleasa maidir le téarma nó coinníoll ar bith dá f(h)ostaíocht, ar cuid de –

(a) fionraí, leagan as nó briseadh as post,

(b) fionraí, leagan as nó briseadh as post a bhagairt,

(c) ísliú céime nó deis a chailleadh d’ardú céime,

(d) aistriú dualgas, athrú suíomh nó ionad oibre, laghdú ar phá nó athrú in uaireanta oibre,

(e) aon smacht, iomardú nó aon phionós eile (lena n-áirítear pionós airgeadais) a fhorchur nó a chur i bhfeidhm,

(f) cóir mhíchothrom, lena n-áirítear roghnú le haghaidh iomarcaíochta,

(g) comhéigean, imeaglú nó ciapadh,

(h) leithcheal, míbhuntáiste nó íde dhíobhálach,

(i) gortú, damáiste nó caillteanas, agus

(j) beart díoltais a bhagairt.

Ball ar bith den Bhord/den fhoireann a bhraitheann, d'ainneoin ghealltanas an Bhoird cosc a chur le ciapadh nó le híospairt de dheasca nochtadh faoi rún a dhéanamh le hintinn mhaith, gur gearradh pionós nó go bhfuil pionós á ghearradh orthu sa tslí sin, féadfaidh siad an ní sin a tharraingt anuas faoi na Nósanna Imeachta Casaoide agus Araíonachta atá i bhfeidhm sa Bhord Pleanála.

3.4 Rúndacht

Déanfaidh an Bord Pleanála a lándícheall aitheantas aon bhall den Bhord/den fhoireann a tharraingíonn údar imní anuas a chosaint munar mian leis an duine sin go nochtfaí a (h)ainm. Ach ní mór a thuiscint go bhféadfadh an t-imscrúdú ainm fhoinse na faisnéise a nochtadh agus go bhféadfadh sé go mbeadh gá le ráiteas ón té a dhírigh aird ar an ní mar chuid den imscrúdú. Ach má dhealraíonn sé go gcaithfear ainm an té a nocht an fhaisnéis a chur in iúl don tríú páirtí pléifidh an Bord an t-ábhar sin roimh ré leis an té a nocht an fhaisnéis agus cuirfear aon tuairimí/údair imní a d'fhéadfadh a bheith aige/aici san áireamh roimh dhul ar aghaidh.

3.5 Líomhaintí gan Ainm

Misníonn an beartas seo baill an Bhoird/na foirne chun a n-ainm a chur leis an líomhain. Is deacra imscrúdú a dhéanamh ar údair imní a chuirtear in iúl gan ainm, ach breithneofar iad faoi lánrogha an phainéil dá dtagraítear i 5.1.

3.6 Agus an lánrogha sin á feidhmiú, beidh na tosca seo a leanas i measc na dtosca a chuirfear san áireamh: -

- a thromchúisí atá na saincheisteanna atá tarraingthe anuas;

- a inchreidte atá an t-údar imní; agus

- a dhealraithí atá sé go bhféadfaí an líomhain a dheimhniú ó shainfhoinsí.

3.7 Líomhaintí Neamhfhírinneacha

Má dhéanann ball den Bhord/den fhoireann líomhain le hintinn mhaith nach ndeimhnítear ina dhiaidh sin san imscrúdú, ní dhéanfar aon bheart in aghaidh an té a rinne a líomhain. Ach má dhéanann duine líomhain go suaibhreosach, go mailíseach nó ar mhaithe le gnóthú pearsanta, d'fhéadfaí beart araíonachta a ghlacadh.

4. CONAS ÚDAR IMNÍ A THARRAINGT ANUAS

4.1 Ar an gcéad dul síos, ba cheart do bhall den Bhord/den fhoireann údair imní a tharraingt anuas le: -

- garoifigeach uachtarach an duine nó, más cuí, le Ceann réimse oibre an duine sin.

Má bhraitheann ball den Bhord/den fhoireann gur údar imní chomh tromchúiseach é nó gur údar imní é a bhaineann le saincheist maidir leis an eagraíocht ina hiomláine nó de rogha air sin, go mbaineann sé le saincheist maidir le réimse oibre an duine féin, d’fhéadfadh sé/sí a mheas gurbh oiriúnaí nó gur chuí é a tharraingt anuas le sealbhóir aon cheann de na poist seo a leanas.

An Rúnaí

An Ceann AD

Ceann na hIniúchóireachta Inmheánaí

An Stiúrthóir Gnóthaí Corparáideacha

An Stiúrthóir Pleanála

An Príomh-Oifigeach

Leas-Chathaoirleach an Bhoird Phleanála

Cathaoirleach an Bhoird Phleanála

4.2 Má bhraitheann ball den Bhord/den fhoireann gur cuí, féadfaidh sé/sí teagmháil a dhéanamh chomh maith le Ceann Choiste Iniúchóireachta an Bhoird.

4.3 Is fearr údar imní a chur i scríbhinn. Ba cheart go bhféachfadh an ball den Bhord/den fhoireann le cúlra agus stair an údair imní a leagan amach, agus ainmneacha, dátaí agus áiteanna a thabhairt más féidir, mar aon le fáth a b(h)uartha. Má bhraitheann duine nach mbeadh ar a c(h)umas an t-údar imní a chur i scríbhinn, féadfaidh siad glao gutháin a dhéanamh nó cruinniú a bheith aige/aic leis an oifigeach cuí.

4.4 Cé nach mbítear ag súil go mbeidh ball den Bhord/den fhoireann in ann fírinne líomhna a chruthú, beidh air/uirthi a bheith in ann a thaispeáint don té lena bhfuil sé/sí ag tuairisciú go bhfuil forais réasúnta leis an údar imní.

4.5 Féadfaidh ball den Bhord/den fhoireann cabhair, comhairle agus treoir a fháil ó dhuine ar bith de na hoifigigh atá ainmnithe thuas faoin tslí le húdar imní a tharraingt anuas.

4.6 B'fhéidir go dteastódh ó bhall den Bhord/den fhoireann a (h)údar imní a phlé ar dtús le comhghleacaí agus d’fhéadfadh sé a bheith níos fusa air/uirthi an t-ábhar a tharraingt anuas má tá beirt (nó níos mó) a bhfuil an taithí nó an t-údar imní céanna acu.

4.7 Más amhlaidh nach mian le ball den Bhord/den fhoireann an t-údar imní a tharraingt anuas go pearsanta, féadfaidh sé/sí iarraidh ar a c(h)eardchumann nó a c(h)umann gairmiúil an t-ábhar a tharraingt anuas ar a s(h)on.

5. AN FHREAGAIRT A GHEOFAR ÓN MBORD PLEANÁLA

5.1 Braithfidh freagairt an Bhoird Phleanála ar nádúr an údair imní. D'fhéadfaí na nithe a tarraingíodh anuas:

• a réiteach go háitiúil tríd an té lenar tarraingíodh anuas an t-údar imní más féidir sin a dhéanamh chun sástachta an té a tharraing an t-údar imní anuas agus má tá an té lenar tarraingíodh anuas an t-údar imní sásta gur féidir an t-ábhar a réiteach go sásúil ar an leibhéal sin agus nach bhfuil impleachtaí níos ginearálta ann don eagraíocht;

• a imscrúdú go hinmheánach de réir nós imeachta arna chinneadh i ngach cás ag na sealbhóirí oifige i bpoist an Chathaoirligh, an Phríomh-Oifigigh agus an Stiúrthóra Gnóthaí Corparáideacha agus an té ar tuairiscíodh an t-údar imní leis/léi. I gcás ina ndéantar tagairt d’aon duine de na sealbhóirí oifige sin nó más amhlaidh go bhféadfadh aon duine acu a bheith tarraingthe isteach sa mhírialtacht líomhnaithe ainmneofar daoine eile sna poist dá dtagraítear i 4.1 ag an gCathaoirleach nó ag an bPríomh-Oifigeach chun painéal a chur le chéile a chinnfidh nádúr an imscrúdaithe;

• a bheith mar ábhar le fiosrú neamhspleách (arna sheoladh ag comhairligh sheachtracha);

• a tharchur go dtí an Garda Síochána.

An cinneadh ar cé acu de na trí rogha dheireanacha a roghnófar, cinneadh é a thógfaidh an painéal dá dtagraítear sa dara pointe urchair (faoi réir athbhreithnithe comhchosúla más gá). Glactar leis go bhféadfaí níos mó ná ceann amháin de na roghanna sin a ghníomhachtú nó a chur i gcrích de thoradh nochtadh.

5.2 Chun daoine aonair agus cáil an Bhoird Phleanála a chosaint, déanfar fiosruithe tosaigh go hinmheánach féachaint cibé an bhfuil gá le himscrúdú agus má tá, an fhoirm a bheidh aige. Is é an té dá dtuairiscítear an mhírialtacht líomhanta a dhéanfaidh na fiosruithe tosaigh. Tuairisceoidh an duine sin don Phríomh-Oifigeach nó don Chathaoirleach a thionscnóidh aon imscrúdú a bheidh riachtanach faoi mar a dtagraítear dó ag 5.1 munar féidir teacht ar réiteach de réir an chéad phointe urchair ag 5.1.

5.3 Braithfidh an méid teagmhála a bheidh ann idir na hoifigigh a bheidh ag breithniú na n-ábhar agus an té a tharraing an t-údar imní anuas ar nádúr na n-ábhar a tarraingíodh anuas, ar na deacrachtaí a d'fhéadfadh bheith ag baint le himscrúdú a sheoladh agus ar shoiléire na faisnéise a cuireadh ar fáil. Más gá, lorgófar faisnéis bhreise ó dhuine ar bith a bhféadfadh faisnéis ábhartha a bheith aige/aici nó ón té a thuairiscigh an t-údar imní.

5.4 I gcás ina socraítear cruinniú ar bith maidir le nochtadh faoi rún idir na hoifigigh atá ag breithniú/ag imscrúdú an nochta sin agus an té a nocht an fháisnéis nó duine atá luaite i nochtadh dá shórt féadfaidh an ball den Bhord/den fhoireann i dtrácht (faoi réir aird chuí a bheith tugtha ar aon riachtanais rúndachta maidir le faisnéis inmheánach) a bheith tionlactha ag ionadaí ceardchumainn nó ag ionadaí cumainn ghairmiúil nó ag comhghleacaí oibre.

5.5 Aon deacrachtaí a d'fhéadfadh a bheith ag an té a tharraing údar imní anuas nó a mheasann sé/sí a d'fhéadfadh a bheith aige/aici, déanfar gach beart is gá chun.na deacrachtaí sin a íoslaghdú. Mar shampla, más gá do dhuine fianaise a thabhairt in imeachtaí coiriúla nó araíonachta, cuirfear comhairle air/uirthi maidir leis an nós imeachta.

5.6 Glacann an Bord Pleanála leis gur gá dearbhú a thabhairt do dhaoine a tharraingíonn údair imní anuas den chineál sin gur díríodh ar an ábhar go cuí. Sa chomhthéacs sin cuirfear an toradh substaintiúil a bheidh ar tharraingt anuas an údair imní in iúl dó/di agus toradh aon imscrúdaithe ar an ábhar a tarraingíodh anuas, lena n-áirítear ainm(neacha) an té/na ndaoine a rinne aon imscrúdú dá shórt. Tá an Bord faoi ghealltanas, leis, an té a rinne an nochtadh faoi rún a choimeád ar an eolas ar bhonn leanúnach mar gheall ar dhul chun cinn an ábhair sula mbíonn toradh substainteach an chéanna le fáil. Ach tá na gealltanais thuas faoi réir aon riachtanas rúndachta a d’fhéadfadh teacht chun cinn maidir le faisnéis a cuireadh ar fáil/a fuarthas i gcúrsa imscrúdú dá shórt.

Admhófar i scríbhinn údair imní a tarraingíodh anuas i scríbhinn laistigh de chúig lá oibre ó na húdair imní sin a bheith faighte.

5.7 Maidir le hábhair a tarraingíodh anuas a luaitear ainm bhall eile den Bhord/den fhoireann maidir leo i gcomhthéacs nochtadh faoi rún glacann an Bord Pleanála leis go mbeidh feidhm ag prionsabail an cheartais nádúrtha sula dtabharfar chun críche aon imscrúdú ar na hábhair a tarraingíodh anuas. Áireofar ar chur i ngníomh na bprionsabal seo an ceart a thabhairt don duine ainmnithe aon éileamh a d'fhéadfaí a dhéanamh maidir lena b(h)ainteacht/a (h)iompar san ábhar a tarraingíodh anuas agus aon fhianaise a d’fhéadfadh a bheith faighte in aon imscrúdú ar an gcéanna a fheiceáil agus a bhreithniú agus deis leordhóthanach a thabhairt don duine ainmnithe freagra iomlán a thabhairt ar an gcéanna sula dtabharfar aon imscrúdú dá shórt chun críche, ach níor ghá é a bheith teoranta do na nithe sin.

5.8 Má tharraingítear ábhar anuas faoin nós imeachta seo, cuirfidh an té lenar tarraingíodh anuas é in iúl don Chathaoirleach é, nó nuair atá an duine sin as láthair don Leas-Chathaoirleach nó don Phríomh-Oifigeach, más amhlaidh go bhféadfadh an t-ábhar a bheith ina ábhar tromchúiseach don eagraíocht.

6. AN TSLÍ LEIS AN ÁBHAR A FHIOSRÚ TUILLEADH

6.1 Ceapadh an beartas seo le slí a thabhairt do bhaill an Bhoird/na foirne chun údair imní a tharraingt anuas laistigh den eagraíocht. Tá súil ag an mBord Pleanála go mbeidh duine ar bith a tharraingeoidh ábhair anuas a bhaineann le hábhar sásta le haon imscrúdú a dhéanfaidh an eagraíocht nó a dhéanfar ar a son. Mura mbíonn, agus má bhraitheann sé/sí go bhfuil sé tromchúiseach a dhóthain leis an ábhar a thabhairt amach as an eagraíocht, is iad na daoine cuí ar cheart teagmháil a dhéanamh leo ná an Roinn Comhshaoil, Oidhreachta agus Rialtais Áitiúil nó Ard-Rúnaí na Roinne Comhshaoil, Oidhreachta agus Rialtais Áitiúil, An Garda Síochána (má chreidtear gur gníomh coiriúil a bhí ann) nó dlíodóir (má chreideann an duine gur chaill sé/sí de thoradh a bhfuil tar éis titim amach agus /nó más mian leis/léi comhairle phearsanta eile a fháil). Ach sa chás go bhfuil cúiseanna ar leith ann le nach ndéanfaí amhlaidh, ba cheart do bhall den Bhord/den fhoireann a bhraitheann gur cheart ábhar a tharraingt anuas lasmuigh den eagraíocht a chur in iúl don Chathaoirleach nó don Leas-Chathaoirleach nó don Phríomh-Oifigeach faoi mar is cuí go mbeifear ag déanamh amhlaidh..

6.2 Má thógann ball den Bhord/den fhoireann an t-ábhar lasmuigh den eagraíocht, ní mór dó/di a áirithiú nach nochtfar faisnéis faoi rún a bhaineann le hobair an Bhoird ná le cásanna atá á mbreithniú ag an mBord.

7. AN T-OIFIGEACH FREAGRACH

7.1 An Rúnaí an té ar a bhfuil cúram foriomlán as an mbeartas/cód seo a choimeád agus a oibriú. Coimeádfaidh an Rúnaí clár d'údair imní a tarraingíodh anuas agus de na torthaí i bhfoirm nach gcuirfidh rúndacht i mbaol. Tuairisceoidh an Rúnaí do Bhord an Bhoird Phleanala de réir mar is gá.

Last modified: 15/12/2011