Treoir maidir le Scóipeáil Measúnachta Tionchair Timpeallachta faoin Tríú Treoir maidir le Fuinneamh In-athnuaite

• 1. Réamhrá    
• 2. Príomhthosca Nós Imeachta
• 3. Cad is Scóipeáil Measúnachta Tionchair Timpeallachta ann?
• 4. Ceanglais Reachtacha
• 5. An Tuarascáil Scóipeála
• 6. Comhchomhairliúchán le Comhlachtaí Forordaithe
• 7. Éifeachtaí Suntasacha ar Dóigh Dóibh a Bheith Ann
• 8. Bonnlínte le haghaidh Measúnacht Timpeallachta 
• 9. Tosca Comhshaoil a Bhreithniú
• 10. An Tuairim Scóipeála
• 11. Formáid na Tuarascála ar Mheasúnacht Tionchair Timpeallachta  
• 12.     Aguisín 

Trasuíodh an Tríú Treoir maidir le Fuinneamh In-athnuaite i ndlí na hÉireann trí Rialacháin an Aontais Eorpaigh (Pleanáil agus Forbairt) (Fuinneamh In-athnuaite), 2025 (I.R. 274 de 2025). Le Rialacháin an Aontais Eorpaigh (Pleanáil agus Forbairt) (Fuinneamh In-athnuaite) (Uimh. 3), 2025 (I.R. 435 de 2025), leasaítear an Rialachán bunaidh chun teacht i bhfeidhm Scóipeála éigeantaí Measúnachta Tionchair Timpeallachta an 1 Deireadh Fómhair 2025 (I.R. 274 de 2025) a chur siar go dtí an 1 Bealtaine 2026 (I.R. 435 de 2025). Le Rialachán leasaitheach eile, Rialacháin an Aontais Eorpaigh (Pleanáil agus Forbairt) (Fuinneamh In-athnuaite) (Leasú), 2026 (I.R. 185 de 2026) , cuirtear teacht i bhfeidhm Scóipeála éigeantaí siar ón 1 Bealtaine 2026 go dtí an 1 Samhain 2026. Tá feidhm ag forálacha na Rialachán maidir le forbairt fuinnimh in-athnuaite ar talamh agus amach ón gcósta. Sna Rialacháin, mínítear ‘fuinneamh in-athnuaite’ mar a leanas:

Is iad na forbairtí fuinnimh in-athnuaite a riarann an Coimisiún Pleanála iad ná iad siúd atá liostaithe sa Seachtú Sceideal a ghabhann leis an Acht um Pleanáil agus Forbairt, 2000, arna leasú, agus a chomhlíonann an míniú ar ‘fuinneamh in-athnuaite’ mar atá leagtha amach sa mhíniú agus aon athruithe ar an gcéanna. De réir Chiorclán CEPP 1/2026 dar dáta an 9 Eanáir 2026, is faoin údarás pleanála atá sé na forbairtí sin a shainaithint arb é atá iontu tionscadail faoin Tríú Treoir maidir le Fuinneamh In-athnuaite. Déanfar é sin ag an gcéim comhchomhairliúcháin réamhiarratais faoi alt 37B nó alt 287 den Acht um Pleanáil agus Forbairt, 2000, arna leasú.

Ní mór tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta (alt 37E(1)) a bheith ag gabháil le haon iarratais a chuirtear faoi bhráid an Choimisiúin Pleanála go díreach faoi alt 37E.  Ní cheanglaítear go mbeadh tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta ag gabháil le forbairtí fuinnimh in-athnuaite mhuirí a chuirtear isteach faoi alt 293. Mar sin féin, sáróidh formhór na dtionscadal sin an tairseach atá leagtha amach sa Chúigiú Sceideal a ghabhann leis na Rialacháin um Pleanáil agusForbairt, 2001, arna leasú, ar mhodh a d’fhágfadh go mbeadh sé éigeantach tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta a chur isteach.  
Sa Treoir seo, tugtar na ceanglais reachtacha maidir le gach iarraidh scóipeála measúnachta tionchair timpeallachta, áit a bhfuil na mionsonraí atá leagtha amach i Rannáin 8, 9 agus 10 dírithe ar fhorbairt fuinnimh gaoithe ar talamh i bhfianaise leitheadúlacht na gcineálacha cásanna sin a fhaigheann an Coimisiún. Is iomchuí do gach forbairt bonneagair straitéisigh, áfach, atá an méid atá sa Treoir seo. Nuashonrófar an Treoir chun go n-áireofar léi cineálacha iomchuí eile forbartha. 

Cén Áit chuig ar Cheart Iarrataí a Chur Isteach

Ba cheart aon iarraidh ar thuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta a scóipeáil a dhéanamh i scríbhinn chuig:
 An Coimisiún Pleanála, 64 Sráid Maoilbhríde, Baile Átha Cliath 1.  

Cén Uair Ba Cheart Iarrataí a Chur Isteach

Ní fhéadfar an iarraidh a chur isteach ach amháin i gcás gur seirbheáladh fógra faoi alt 37B(4)(a) den Acht um Pleanáil agus Forbairt, 2000, i ndáil leis an bhforbairt bheartaithe a bhaineann le tionscadal fuinnimh in-athnuaite.

Cad Ba Cheart a Chur Isteach

Ní mór don iarratasóir ionchasach dóthain faisnéise a sholáthar don Choimisiún i ndáil leis an bhforbairt bheartaithe chun go mbeidh comhlachtaí forordaithe in ann aighneachtaí eolacha a dhéanamh agus chun go mbeidh an Coimisiún in ann tuairim a thabhairt i ndáil leis an iarraidh. Go háirithe, ní mór breac-chuntas agus tuairisc atá sách mionsonraithe a bheith tugtha ar an bhforbairt bheartaithe agus ní mór í a bheith léirithe go soiléir ar líníochtaí atá ar scála cuí. 
Ceanglaítear ar an iarratasóir ionchasach Tuarascáil Scóipeála a chur isteach freisin, agus tá tuairisc níos mine tugtha air sin i Rannán 5 thíos. 
Féadfaidh go n-iarrfaidh an Coimisiún ar an iarratasóir ionchasach dóthain cóipeanna crua nó leictreonacha den iarraidh scóipeála a chur isteach ionas gur féidir í a scaipeadh ar na comhlachtaí forordaithe cuí.  Moltar cóip chrua amháin agus cóip bhog amháin a chur faoi bhráid an Choimisiúin.

Amlíne le haghaidh Tuairim a Thabhairt 

Ní fhoráiltear leis an reachtaíocht d’aon tréimhse ama reachtúil nach mór don Choimisiún tuairim a thabhairt maidir le hiarraidh scóipeála inti. Ceanglaítear ar an gCoimisiún iarraidh scóipeála a chomhlíonadh a luaithe is indéanta.  

Táillí

De réir na bhforálacha d’alt 144 den Acht um Pleanáil agus Forbairt, 2000, arna leasú, tá sé cinnte ag an gCoimisiún go ngearrfar táille ar aon iarraidh scóipeála a gheofar an 5 Meán Fómhair 2011 nó ina dhiaidh ar thuairim i scríbhinn maidir leis an bhfaisnéis atá le bheith i dTuarascáil ar Mheasúnacht Tionchair Timpeallachta. Féach an "Treoir maidir le Táillí is iníoctha leis an gCoimisiún Pleanála" ón gCoimisiún chun faisnéis a fháil faoi na táillí reatha.  Maidir leis sin, is é €5,000 an táille ar an iarraidh scóipeála. 

Tuairim Scóipeála 

Déanfar an tuairim scóipeála arna tabhairt ag an gCoimisiún a sheoladh chuig an iarratasóir ionchasach, i dteannta aon aighneachtaí arna gcur isteach ag comhlachtaí forordaithe. Beidh comhad an Choimisiúin maidir leis an nós imeachta scóipeála ar fáil lena iniúchadh ag an bpobal in oifigí an Choimisiúin tar éis an tuairim i scríbhinn a thabhairt. Liostófar an cás ar liosta seachtainiúil an Choimisiúin de na cásanna a cinneadh, agus postálfar an tuairim ar shuíomh Gréasáin an Choimisiúin. Ní mór an Tuairim Scóipeála a bheith ag gabháil leis an iarratas. 

Athruithe Iarscóipeála 

I gcás go dtiocfaidh athrú ábhartha ar fhorbairt bheartaithe i gcomparáid léi sin atá curtha i láthair san iarraidh scóipeála agus lena mbaineann an Tuairim Scóipeála, arb athrú é a fhágfaidh gur dóigh go dtiocfaidh éifeachtaí suntasacha difriúla nó éifeachtaí suntasacha sa bhreis chun cinn, ba cheart d’iarratasóirí a bheith ar an eolas freisin go bhféadfaidh nach mbeidh sé cuí a thuilleadh brath ar an Tuairim Scóipeála atá ann cheana. In imthosca den sórt sin, agus i gcás go rachaidh na hathruithe níos faide ná na paraiméadair dhearaidh a breithníodh ag an gcéim scóipeála, féadfaidh go mbeidh sé riachtanach dul i mbun scóipeála arís, i gcomhairle leis an gCoimisiún Pleanála, chun a chinntiú go mbeidh raon feidhme na measúnachta timpeallachta cuí don togra athbhreithnithe go fóill. Moltar duit teagmháil a dhéanamh leis an gCoimisiún i gcás go dtarlóidh sé sin. 

Rannpháirtíocht an Phobail

Ós rud é nach ndéanann an Coimisiún aon chinneadh maidir le fiúntas na forbartha beartaithe, níl aon fhoráil ann do rannpháirtíocht an phobail ag an gcéim seo den phróiseas. Mar sin, ní iarrfar ar an bpobal aon aighneachtaí a dhéanamh ná ní ghlacfar le haon aighneachtaí uaidh ach oiread.
 

Sna Treoirlínte maidir leis an bhfaisnéis atá le bheith i dTuarascálacha ar Mheasúnacht Tionchair Timpeallachta (2022) ón nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil, is i Rannán 3.3 a thugtar aghaidh ar scóipeáil. Luaitear i Rannán 3.3.1 gurb é “dóthain mionsonraí a sholáthar ag an gcéim scóipeála an bealach is fearr chun freagraí úsáideacha sonracha a éascú ó chomhairlithe”.

Rud suntasach ar leith is ea na príomhchritéir scóipeála atá leagtha amach i Rannán 3.3.4 mar a leanas: 
Ba cheart do na páirtithe uile a bheith ar an eolas faoin ngá atá leis an tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta a choinneáil chomh dírithe agus is féidir. Ar an tslí sin, is ar na príomh-shaincheisteanna suntasacha a dhírítear iarracht agus acmhainní na bpáirtithe uile. Is leis na critéir seo a leanas a threoraítear scóipeáil de ghnáth (is é an Coimisiún Pleanála a chuir an cló trom leis):-  

• Bain úsáid as na focail ‘éifeachtaí ar dóigh dóibh a bheith ann’ agus ‘éifeachtaí suntasacha’ mar phríomhchritéir le haghaidh a chinneadh cé na nithe ar cheart aghaidh a thabhairt orthu. Ba cheart aon saincheisteanna nach n-éireoidh leo sa tástáil sin a fhágáil ar lár (a scóipeáil amach) ó aon mheasúnacht eile. I rannán amháin den tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta, ba cheart tuairisc a thabhairt ar an bpróiseas scóipeála, á mhíniú cén fáth ar scóipeáladh na saincheisteanna sin amach agus nach mbreithneofar tuilleadh iad. Is gá na tosca forordaithe comhshaoil uile (Airteagal 3(1) de 2014/52/AE) a liostú sa rannán scóipeála den tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta. Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara nach féidir na tosca comhshaoil féin a scóipeáil amach agus nach mór iad a bheith sa tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta. Ní féidir ach fothopaicí agus ceannteidil a bhaineann le gach toisc a scóipeáil isteach nó amach. Ba cheart gach toisc comhshaoil a chumhdach go soiléir faoi cheannteideal sonrach rannáin amháin nó níos mó sa tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta. Más rud é go gcinnfidh an scóipeáil nach dóigh go dtiocfaidh aon saincheisteanna suntasacha chun cinn faoi aon cheannteideal, ba cheart téacs mínitheach a áireamh.  
• Tosaíocht - i gcás go mbeidh tuarascálacha ar mheasúnacht tionchair timpeallachta ar fáil do thionscadail chomhchosúla ar láithreáin chomhchosúla nó do thograí eile tionscadail don aon láithreán amháin, is féidir leo sin a bheith ina dtagairtí úsáideacha. 
• Idirghníomhaíochtaí – breithniú cúramach ar chonairí – idir chonairí díreacha agus chonairí indíreacha – ar féidir leo éifeachtaí a mhéadú trí idirghníomhú nó carnadh éifeachtaí – mar shampla, an acmhainneacht atá ann go dtiocfadh éifeachtaí suntasacha carnacha chun cinn mar thoradh ar éifeachtaí neamhshuntasacha iomadúla. (Féach freisin Tionchair Indíreacha, Thánaisteacha agus/nó Charnacha i rannán 3.7.3).

4.3.1    Scóipeáil le haghaidh Forbairt faoin Seachtú Sceideal
I gcás forbairt ar talamh, foráiltear le halt 37D(1) den Acht um Pleanáil agus Forbairt, 2000, arna leasú, nach bhféadfar iarraidh ar thuairim maidir le raon feidhme tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta a dhéanamh ach amháin nuair a bheidh Fógra seirbheáilte ar iarratasóir ionchasach faoi alt 37B(4)(a). (Ní mór an chéim comhchomhairliúcháin réamhiarratais a bheith dúnta ag iarratasóir ionchasach, agus ní mór cinneadh ar a fhorbairt bonneagair straitéisigh nó ar a forbairt bonneagair straitéisigh a bheith faighte aige nó aici, sula ndéanfaidh sé nó sí iarraidh ar Thuairim Scóipeála Measúnachta Tionchair Timpeallachta).  
Níor leasaíodh é sin leis na forálacha nua atá leagtha amach i Rialacháin an Aontais Eorpaigh (Pleanáil agus Forbairt) (Fuinneamh In-athnuaite), 2025 (I.R. 274 de 2025).

Ní léir cé acu a bheidh nó nach mbeidh iarratas nua ar chomhchomhairliúchán réamhiarratais ag teastáil más rud é go gceanglófar leis an tuairim scóipeála go ndéanfaí athruithe ar an scéim is ábhar don chinneadh deiridh ar fhorbairt bonneagair straitéisigh. Ina theannta sin, féadfaidh go mbeidh sé riachtanach an Sceideal Faisnéise chun Bonn Eolais a Chur faoin tSeiceáil Iomláine a ghabhann le cinntí ar fhorbairt bonneagair straitéisigh anois a atheisiúint más rud é go dtarraingeofar aird sa Tuairim Scóipeála ar dhoiciméadacht is gá a bheith sa tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta agus nár tagraíodh di sa Sceideal Faisnéise chun Bonn Eolais a Chur faoin tSeiceáil Iomláine. 

Is mar a leanas atá na forálacha reachtacha atá leagtha amach san Acht um Pleanáil agus Forbairt, 2000, arna leasú, i ndáil le scóipeáil le haghaidh forbairtí ar talamh, arna leasú le I.R. 274 de 2025:

37D.—(1) I gcás go mbeidh fógra faoi alt 37B(4)(a) arna sheirbheáil i ndáil le forbairt bheartaithe, féadfaidh iarratasóir ionchasach (i gcás forbairtí faoin Tríú Treoir maidir le Fuinneamh In-athnuaite), “nó, i gcás go mbeidh an t-iarratas ar fhorbairt fuinnimh in-athnuaite nó ar fhorbairt athchumhachtaithe, déanfaidh an t-iarratasóir ionchasach”, a iarraidh ar an mBord tuairim i scríbhinn arna hullmhú ag an mBord a thabhairt dó nó di maidir le raon feidhme agus leibhéal mionsonraí na faisnéise a bheidh le háireamh i dtuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta i ndáil leis an bhforbairt. 

(2) Ar iarraidh den sórt sin a fháil— 
(a) rachaidh an Bord i gcomhairle leis an iarrthóir agus le cibé comhlachtaí a shonróidh an tAire chun na críche, agus
(b) déanfaidh an Bord an iarraidh a chomhlíonadh a luaithe is indéanta, tar éis an fhaisnéis arna soláthar ag an iarratasóir ionchasach, go háirithe maidir le saintréithe sonracha na forbartha beartaithe, lena n-áirítear a suíomh agus a hacmhainn theicniúil, agus an tionchar is dóigh a bheidh aici ar an gcomhshaol, a chur san áireamh. 
(3) Déanfaidh iarratasóir ionchasach, chun go ndéanfadh an Bord de réir iarrata faoin alt seo, dóthain faisnéise i ndáil leis an bhforbairt bheartaithe a sholáthar don Bhord chun a chumasú don Bhord an fhorbairt bheartaithe a mheasúnú. 

(3A) I gcás go mbeidh tuairim dá dtagraítear i bhfo-alt (2) soláthartha, beidh an tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta bunaithe ar an tuairim sin, agus áireofar léi an fhaisnéis a d’fhéadfaí a cheangal go réasúnach le haghaidh teacht ar chonclúid réasúnaithe ar na héifeachtaí suntasacha a bheadh ag an bhforbairt bheartaithe ar an gcomhshaol, agus aird á tabhairt ar an eolas reatha agus ar mhodhanna reatha measúnachta.

(3B) I gcás go mbeidh an fhorbairt bheartaithe dá dtagraítear i bhfo-alt (1) ina forbairt fuinnimh in-athnuaite nó ina forbairt athchumhachtaithe, agus go dtabharfar tuairim faoin alt seo, ní dhéanfaidh an Coimisiún Pleanála raon feidhme agus leibhéal mionsonraí na faisnéise a bheidh le háireamh sa tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta a leathnú ina dhiaidh sin.

(4) Ní dochar tuairim a sholáthar faoin alt seo do chomhlíonadh aon fheidhmeanna eile dá chuid faoin Acht seo nó faoi rialacháin faoin Acht seo ag an mBord agus ní féidir brath air sa phróiseas pleanála foirmiúil ná in imeachtaí dlí.
Cé nach bhfuil aon amlínte léirithe, déanfaidh an Coimisiún Pleanála dianiarracht an próiseas a chur i gcrích go gasta. 


4.3.2   Forbairt Mhuirí 
I gcás forbairt mhuirí de chineál a bheidh le cur isteach faoi Chuid XXI, féadfaidh iarratasóir ionchasach tuairim scóipeála a iarraidh ar an gCoimisiún faoi alt 290 den Acht um Pleanáil agus Forbairt, 2000, arna leasú.  Murab ionann agus an scéal i gcás forbairt ar talamh, ní gá a phróiseas comhchomhairliúcháin réamhiarratais nó a próiseas comhchomhairliúcháin réamhiarratais leis an gCoimisiún a bheith dúnta ag an iarratasóir ionchasach sula n-iarrfaidh sé nó sí tuairim scóipeála faoi alt 290.

4.3.3   Forbairt a gceanglaítear measúnacht tionchair timpeallachta a dhéanamh ina leith  

In alt 173(3) den Acht, tagraítear d’fhorbairt a gceanglaítear measúnacht tionchair timpeallachta a dhéanamh ina leith. Tá na Leasuithe dá bhforáiltear le I.R. 274 de 2025 léirithe i ndath dearg mar a leanas:
(3)(a)(i) Beidh feidhm ag fomhír (ii) i gcás go n-iarrfaidh duine a gceanglaítear air nó uirthi leis an Acht seo nó faoin Acht seo tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta a chur faoi bhráid an Bhoird ar an mBord tuairim i scríbhinn a thabhairt dó nó di maidir le raon feidhme agus leibhéal mionsonraí na faisnéise a cheanglaítear a áireamh sa tuarascáil. 
(ia) I gcás go gceanglófar ar dhuine leis an Acht seo nó faoin Acht seo tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta a chur faoi bhráid an Choimisiúin Pleanála i leith iarratas ar fhorbairt fuinnimh in-athnuaite nó ar fhorbairt athchumhachtaithe, iarrfaidh an duine ar an gCoimisiún Pleanála tuairim i scríbhinn dá dtagraítear i bhfomhír (i) a thabhairt don duine.”,

(ii) Faoi réir fhomhír (iii), déanfaidh an Bord, agus an fhaisnéis arna soláthar ag an duine dá dtagraítear i bhfomhír (i) á cur san áireamh, go háirithe maidir le saintréithe sonracha na forbartha beartaithe, lena n-áirítear a suíomh agus a hacmhainn theicniúil, agus an tionchar is dóigh a bheidh aici ar an gcomhshaol, tuairim i scríbhinn a thabhairt maidir le raon feidhme agus leibhéal mionsonraí na faisnéise a bheidh le háireamh sa tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta, faoi réir aon chomhchomhairliúcháin fhorordaithe atá le déanamh ag an mBord i ndáil le tuairim den sórt sin. 
(iii) Tabharfaidh an Bord an tuairim i scríbhinn sula gcuirfidh an duine dá dtagraítear i bhfomhír (i) an tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta isteach.
(aa) I gcás go mbeidh tuairim dá dtagraítear i mír (a) soláthartha, beidh an tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta bunaithe ar an tuairim sin, agus áireofar léi an fhaisnéis a d’fhéadfaí a cheangal go réasúnach le haghaidh teacht ar chonclúid réasúnaithe ar na héifeachtaí suntasacha a bheadh ag an bhforbairt bheartaithe ar an gcomhshaol, agus aird á tabhairt ar an eolas reatha agus ar mhodhanna reatha measúnachta.

(ab) I gcás go soláthrófar tuairim dá dtagraítear i mír (a) i ndáil le forbairt bheartaithe ar forbairt fuinnimh in-athnuaite nó forbairt athchumhachtaithe í, ní dhéanfaidh an Coimisiún Pleanála raon feidhme ná leibhéal mionsonraí na faisnéise a cheanglaítear a áireamh sa tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta a leathnú ina dhiaidh sin.

4.4 Na Rialacháin um Pleanáil agus Forbairt, 2001, arna leasú

 

Sceideal 6 – Faisnéis atá le bheith i dtuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta 
Tá an fhaisnéis atá le bheith i dtuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta, mar atá leagtha amach i Sceideal 6, curtha ar áireamh in Aguisín 3 thíos mar áis tagartha. 

4.5    An tAcht um Pleanáil agus Forbairt, 2024
Is le halt 233 d’Acht 2024 a sholáthraítear na forálacha iomchuí maidir le Scóipeáil. Féach Aguisín 4 chun na forálacha sonracha a léamh

• 5. An Tuarascáil Scóipeála 

• Ionas go mbeidh an Coimisiún Pleanála in ann tuairim scóipeála a sholáthar, cuirfidh an t-iarratasóir ionchasach Tuarascáil Scóipeála isteach. Áireofar leis an Tuarascáil Scóipeála plean de shuíomh an láithreáin agus plean/pleananna de leagan amach an láithreáin atá ar scála cuí, lena n-éascófar suíomh beartaithe na ngnéithe uile den fhorbairt bheartaithe a shainaithint. 
  Ba cheart tuairisc mhionsonraithe ar chéimeanna tógála, oibríochtúla agus díchoimisiúnaithe na forbartha beartaithe a thabhairt sa tuarascáil. 
  Ba cheart an fhaisnéis seo a leanas a thabhairt sa tuarascáil i gcás gach toisce comhshaoil:
  •    Comhthéacs
  •    Timpeallacht Bhonnlíne
  •    Príomh-Shaincheisteanna agus Raon Feidhme 
  •    Modheolaíocht measúnachta
  •    Réamhbhearta maolaithe 

  Nóta – Is féidir naisc chuig samplaí de Thuarascálacha Scóipeála ó dhlínsí eile a fháil in Aguisín 5. 

6. Comhchomhairliúchán le Comhlachtaí Forordaithe 

7. Éifeachtaí Suntasacha ar Dóigh Dóibh a Bheith Ann

1Treoirlínte maidir leis an bhfaisnéis atá le bheith i dTuarascálacha ar Mheasúnacht Tionchair Timpeallachta - An Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil (2022)

2  Treoirlínte maidir le Measúnacht Tionchair Éiceolaíoch sa Ríocht Aontaithe agus in Éirinn: Timpeallachtaí Talún, Fionnuisce, Cósta agus Muirí – Leagan 1.3, arna nuashonrú i mí Mheán Fómhair 2024

8.1      Bonnlíne 
 

9.4 Daonra agus Sláinte an Duine 

9.4 Comhthéacs
Is toisc iomchuí maidir le forbairt fuinnimh gaoithe ar talamh is ea Daonra agus Sláinte an Duine, i gcás go bhféadfaidh go ndéanfar difear do dhaoine nó pobail mar thoradh ar athruithe ar dhálaí comhshaoil, ar úsáid talún nó ar thaitneamhacht. I gcomhréir leis na Treoirlínte ón nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil maidir leis an bhfaisnéis atá le bheith i dTuarascálacha ar Mheasúnacht Tionchair Timpeallachta (2022), ba cheart, ag an gcéim scóipeála, díriú ar na héifeachtaí suntasacha ar dóigh dóibh a bheith ann ar ghabhdóirí daonra agus ar dhaoine a shainaithint, agus ní ar phróifíl shocheacnamaíoch ghinearálta an limistéir a sholáthar.
I gcás forbairt fuinnimh gaoithe ar talamh, is go hindíreach a thagann éifeachtaí ar dhaonra agus ar shláinte an duine chun cinn de ghnáth, trí thosca eile comhshaoil, lena n-áirítear torann, preabadh scátha, trácht, taitneamhacht amhairc cónaithe, idirghníomhaíochtaí úsáide talún, agus carnadh éifeachtaí. Ba cheart a mhíniú go soiléir agus go hachomair sa Tuarascáil Scóipeála conas a thabharfar aghaidh ar thosca a bhaineann le daonra (amhail patrúin lonnaíochta, dáileadh gabhdóirí agus conairí neamhchosanta) agus ar thosca a bhaineann le sláinte an duine laistigh den tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta, cibé acu trí chaibidil neamhspleách ar Dhaonra agus ar Shláinte an Duine nó, i gcás gur cuí, trí mheasúnachtaí atá sainithe agus crostagartha go soiléir laistigh de na caibidlí.


Timpeallacht Bhonnlíne
Ag an gcéim scóipeála, ba cheart an bhonnlíne a bheith comhréireach agus dóthanach chun gabhdóirí daonra agus conairí féideartha neamhchosanta a shainaithint. Níor cheart aon anailís shocheacnamaíoch mhionsonraithe a bheith i gceist léi, ach amháin i gcás go mbeidh údar soiléir leis sin mar gheall ar chonair inchreidte a bheith i láthair le haghaidh éifeachtaí suntasacha ar dóigh dóibh a bheith ann.
Ba cheart a bheith in ann an fhaisnéis bhonnlíne a úsáid chun a thuiscint cé na daoine a bhféadfaí difear a dhéanamh dóibh agus conas a d’fhéadfaí difear a dhéanamh dóibh, agus is gnách go n-áireofar leis an bhfaisnéis sin an méid seo a leanas:

9.6    Éaneolaíocht 
Comhthéacs
Ba cheart a mhíniú go soiléir agus go hachomair sa Tuarascáil Scóipeála cé chomh hiomchuí agus atá an éaneolaíocht don fhorbairt bheartaithe, agus aird ar leith á tabhairt ar na héifeachtaí a d’fhéadfadh a bheith ann ar speicis éan trí éifeachtaí imbhuailte, díláithriúcháin nó bacainne. Beidh tosca éaneolaíocha an-iomchuí i gcás go mbeidh sé beartaithe forbairt a shuí i limistéir a d’fhéadfadh tacú le pobail íogaire éan nó le conairí imirce éan.
Timpeallacht Bhonnlíne
Ba cheart an fhaisnéis bhonnlíne a bheith dóthanach chun íogaireacht éaneolaíoch agus conairí féideartha riosca a shainaithint, agus is gnách go n-áireofar an méid seo a leanas leis an bhfaisnéis sin:
•    Athbhreithniú deisce a dhéanamh ar láithreáin ainmnithe (e.g., limistéir chosanta speisialta), ar thaifid speiceas cosanta agus ar shonraí éaneolaíocha iomchuí laistigh de limistéar staidéir cuí;
•    Breithniú a dhéanamh ar chríocha éan creiche, ar phríomhlimistéir phórúcháin nó shealgaireachta agus ar bhealaí imirceacha atá ar eolas; 
•    Suirbhéanna iomchuí: agus
•    Tagairt do shaintréithe láithreáin (amhail talamh portaigh sléibhe, tírdhreacha oscailte nó neamhchosanta, nó gnáthóga eile agus comhthéacsanna tírdhreacha arb eol go bhfuil ard-íogaireacht éaneolaíoch ag baint leo).
Príomh-Shaincheisteanna agus Raon Feidhme
Is dóigh go mbeidh gá le fothopaicí nó éifeachtaí éaneolaíocha a mheasúnú go hiomlán ag céim na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta i gcás go mbeidh ceann amháin nó níos mó díobh seo a leanas i gceist:
•    Láithreáin Eorpacha nó gabhdóirí éaneolaíocha ainmnithe eile a bheith i láthair laistigh den limistéar staidéir, agus acmhainneacht ann go dtiocfadh an méid seo a leanas chun cinn:
o    riosca imbhuailte;
o    díláithriú nó suaitheadh; agus/nó
o    éifeachtaí bacainne a dhéanann difear do línte eitilte nó do nascacht.
•    Fianaise nó dóchúlacht réasúnach go mbeidh speicis íogaire éan le fáil laistigh den láithreán nó dá limistéar feidhme, lena n-áirítear:
o    éin chreiche;
o    speicis Iarscríbhinn I; agus/nó
o    buíonta imirceacha a bhíonn i láthair go tráthrialta.
•    Saintréithe láithreáin arb eol go bhfuil ard-íogaireacht éaneolaíoch ag baint leo, lena n-áirítear:
o    talamh portaigh sléibhe nó móinteán oscailte; agus/nó
o    bogaigh; agus/nó
o    línte droma, droimíní, nó conairí eitilte atá ar eolas.
•    Conairí inchreidte le haghaidh an mhéid seo a leanas:
o    éifeachtaí imbhuailte nó díláithriúcháin tuirbíní;
o    suaitheadh le linn an fhorbairt a thógáil nó a oibriú; agus
o    éifeachtaí carnacha éaneolaíocha in éineacht le forbairtí eile fuinnimh gaoithe.
Modheolaíocht Measúnachta
Ba cheart aghaidh a thabhairt ar an méid seo a leanas sa mhodheolaíocht measúnachta:
•    An cur chuige beartaithe suirbhéireachta, lena n-áirítear modheolaíocht na n-ionad amhairc agus an t-údar le fad agus méid an tsuirbhé, i gcomhréir le treoir agus leis an dea-chleachtas. 
•    An cur chuige beartaithe i leith measúnacht riosca imbhuailte, lena n-áirítear prionsabail samhaltaithe, i gcás gurb iomchuí;
•    An cur chuige i leith measúnacht charnach, lena n-áirítear forbairtí eile fuinnimh gaoithe a shainaithint lena mbreithniú; agus
•    An limistéar/na limistéir staidéir atá beartaithe. 
Réamhbhearta Maolaithe
Féadfaidh go n-áireofar iad seo a leanas le prionsabail réamh-mhaolaithe:
•    Tuirbíní a leagan amach agus a dhearadh chun príomhlínte eitilte nó limistéir íogaire a sheachaint;
•    Suíomhanna ardriosca a sheachaint trí dhearadh; agus
•    Rialuithe oibríochtúla nó ciorrú, i gcás go sainaithneofar aon ghá leo i measúnacht tráth níos déanaí.
Scóipeáil Amach 
Féadfar éifeachtaí éaneolaíocha a scóipeáil amach i gcás go dtabharfar le fios san fhaisnéis bhonnlíne laistigh den láithreán agus timpeall air gur ann do thimpeallacht glactha éaneolaíoch íseal-íogaireachta agus nach ann d’aon chonairí inchreidte le haghaidh éifeachtaí suntasacha ar dóigh dóibh a bheith ann.
I gcás go dtaispeánfar san fhaisnéis bhonnlíne gur ann do shaintréithe amhail gan aon láithreáin éaneolaíocha ainmnithe a bheith i láthair, easpa gnáthóg oiriúnach a bheith ar fáil, ísealghníomhaíocht éan, agus gan aon fhianaise ar línte suntasacha eitilte ná ar phríomhghabhdóirí a bheith suite laistigh den limistéar staidéir, ach gan a bheith teoranta dóibh, ní dóigh gur éifeachtaí suntasacha a bheidh sna héifeachtaí éaneolaíocha. In imthosca den sórt sin, féadfar an mheasúnacht a dhíriú go comhréireach ar bhailiú spriocdhírithe sonraí bonnlíne agus ar bhreithmheas deisce chun a dheimhniú gur ann d’íogaireacht íseal agus do bheagán acmhainneachta le haghaidh idirghníomhaíochta, gan aon ghá le suirbhéanna séasúracha fadaithe ná le samhaltú mionsonraithe riosca imbhuailte, faoi réir an mhodheolaíocht dea-chleachtais a bheith á leanúint.
Tá an éaneolaíocht fós i measc na dtosca comhshaoil a thagann faoi raon feidhme na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta. Mar sin féin, ba cheart méid, fad agus déine na hiarrachta suirbhéireachta agus na measúnachta a bheith ag teacht le híogaireacht gabhdóirí, le comhthéacs láithreáin agus suíomh tírdhreacha, agus leis an dóchúlacht go dtiocfaidh éifeachtaí suntasacha chun cinn, i gcomhréir leis an gcur chuige um measúnacht cás ar chás atá leagtha amach sna Treoirlínte maidir le Fuinneamh Gaoithe a Fhorbairt (2006), faoi réir an mhodheolaíocht dea-chleachtais a bheith á leanúint.
Beidh an cur chuige sin inghlactha i gcás go dtaispeánfar an méid seo a leanas i bhfianaise chomhréireach:
•    Rinneadh athbhreithniú deisce ar thaifid éaneolaíocha atá ann cheana agus ar láithreáin ainmnithe éaneolaíocha atá suite laistigh den limistéar staidéir;
•    Níl aon ghnáthóga i láthair a bhfuil acmhainneacht acu tacú le speicis éan pórúcháin, geimhridh nó imirceach;
•    Deimhnítear san fhianaise bhonnlíne:
o    nach bhfuil aon láithreáin Eorpacha ná aon ghabhdóirí éaneolaíocha atá ainmnithe go náisiúnta i láthair; agus
o    nach bhfuil buíonta éan a bhfuil íseal-íogaireachta ag baint leo i láthair;
•    Tugadh údar rioscabhunaithe le hiarracht spriocdhírithe nó laghdaithe suirbhéireachta agus le gan conairí inchreidte imbhuailte nó díláithriúcháin a bheith i láthair; agus
•    Sainaithníodh bearta caighdeánacha maolaithe agus ceangaltais chaighdeánacha mhaolaithe, lena n-áirítear maoláin chuí agus rialuithe tógála.
•    Nóta – más rud é go mbeidh suirbhéanna leantacha agus/nó faireachán leantach ag teastáil chun aon cheann de na nithe thuas a chinneadh, féadfaidh go mbeidh conair inchreidte ann agus nach mbeidh sé cuí an éifeacht a scóipeáil amach.

9.7    Talamh agus Ithreacha (lena n-áirítear Móin)
Comhthéacs
Ba cheart a mhíniú go soiléir agus go hachomair sa Tuarascáil Scóipeála cé chomh hiomchuí agus atá talamh, ithreacha agus móin don fhorbairt bheartaithe, agus tosca iomchuí ann amhail an acmhainneacht go ndéanfadh suaitheadh talún, tochailt nó oibreacha draenála difear d’acmhainní ithreach, do chobhsaíocht móna, d’úsáid talún, do gheolaíocht amhail timpeallachtaí aolchloiche nó carstacha nó do ghabhdóirí gaolmhara comhshaoil.
Timpeallacht Bhonnlíne
Ba cheart a bheith in ann an fhaisnéis bhonnlíne a úsáid chun íogaireachtaí talún agus ithreach agus conairí féideartha le haghaidh éifeachta a shainaithint, agus is gnách go n-áireofar an méid seo a leanas leis an bhfaisnéis sin:
•    Faisnéis deisce faoi chineálacha ithreach, faoi mhóin a bheith i láthair agus faoi úsáid talún;
•    Limistéir mhóna nó ithreacha atá ar mhórán carbóin a shainaithint, i gcás go bhfuil siad i láthair;
•    Tuairisc ar an topagrafaíocht, ar dhálaí fána agus ar aon íogaireachtaí draenála nó cobhsaíochta atá ar eolas; agus
•    Naisc fhéideartha le gabhdóirí uisce agus bithéagsúlachta a shainaithint.
Príomh-Shaincheisteanna agus Raon Feidhme
Is dóigh go mbeidh gá le fothopaicí nó éifeachtaí talún agus ithreacha a mheasúnú go hiomlán ag céim na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta i gcás go mbeidh ceann amháin nó níos mó díobh seo a leanas i gceist:
•    Móin nó ithreacha atá ar mhórán carbóin a bheith i láthair, go háirithe i gcás: 
o    go bhfuil sé beartaithe tochailt, draenáil nó ualú a ghabháil de láimh; agus/nó
o    go bhfuil doimhneacht nó cobhsaíocht móna éiginnte.
•    Fianaise ar éagobhsaíocht fána, ar shoghabháltacht i leith sciorradh talún nó ar dhálaí íogaire talún.
•    Oibreacha beartaithe a bhféadfadh an méid seo a leanas teacht astu: 
o    suaitheadh suntasach talún; agus/nó
o    athrú ar phatrúin tírghné nó draenála.
•    Conairí inchreidte le haghaidh an mhéid seo a leanas: 
o    éagobhsaíocht nó cliseadh móna;
o    caillteanas nó díghrádú ithreacha atá ar mhórán carbóin; agus/nó
o    éifeachtaí carnacha talún nó móna ar fud córais chomhroinnte hidreolaíocha nó fána.
Modheolaíocht measúnachta
Ba cheart aghaidh a thabhairt ar an méid seo a leanas sa Mhodheolaíocht Measúnachta:
•    An cur chuige rioscabhunaithe beartaithe i leith measúnacht talún, ithreacha agus móna, trína mbeidh raon feidhme agus méid an tsuirbhé agus na measúnachta ag céim na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta bunaithe ar íogaireacht gabhdóirí;
•    Na cineálacha beartaithe suirbhé agus measúnachta atá le déanamh ag céim na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta, i gcás gurb iomchuí;
•    An limistéar/na limistéir staidéir atá beartaithe le haghaidh measúnacht talún agus ithreach; agus
•    An cur chuige i leith éifeachtaí carnacha talún agus móna a bhreithniú, i gcás gurb iomchuí.
Réamhbhearta maolaithe
Féadfaidh go n-áireofar iad seo a leanas le prionsabail réamh-mhaolaithe:
•    Seachaint trí dhearadh agus micreashuí chun suaitheadh talún a íoslaghdú;
•    Prionsabail um bainistíocht móna agus um rialú draenála, i gcás gurb iomchuí; agus
•    Bearta atá le háirithiú trí Phlean Imlíneach Bainistíochta Comhshaoil Tógála, lena n-áirítear cleachtais um láimhseáil agus athbhunú ithreach.
Scóipeáil Amach
Féadfar éifeachtaí ar thalamh agus ithreacha a scóipeáil amach i gcás go dtaispeánfar san fhaisnéis bhonnlíne laistigh den láithreán agus timpeall air gur ann d’íseal-íogaireacht talún agus nach ann d’aon chonairí inchreidte le haghaidh éifeachtaí suntasacha ar dóigh dóibh a bheith ann.
I gcás go dtaispeánfar san fhaisnéis bhonnlíne saintréithe amhail gan aon mhóin ná ithreacha atá ar mhórán carbóin, aon talamh éillithe ná aon dálaí talún éagobhsaí a bheith i láthair, ithreacha a bhfuil íseal-íogaireacht ag baint leo, agus gan aon aolchloch/carst a bheith i láthair, ach gan a bheith teoranta dóibh, is beag acmhainneacht go mbeadh éifeachtaí suntasacha ann ar thalamh agus ithreacha. In imthosca den sórt sin, féadfar an mheasúnacht a dhíriú go comhréireach ar fhaisnéis deisce agus ar dheimhniú ardleibhéil ar dhálaí talún, gan aon ghá le himscrúdú mionsonraithe láithreáin a dhéanamh ag an gcéim scóipeála.
Tá talamh agus ithreacha fós i measc na dtosca comhshaoil a thagann faoi raon feidhme na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta. Mar sin féin, ba cheart doimhneacht agus méid na measúnachta a bheith ag teacht le híogaireacht talún, le scála agus cineál an tsuaite talún atá beartaithe, agus leis an dóchúlacht go dtiocfaidh éifeachtaí suntasacha chun cinn, i gcomhréir le cur chuige comhréireach rioscabhunaithe i leith measúnacht tionchair timpeallachta, mar atá leagtha amach sna Treoirlínte a d’fhoilsigh an Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil sa bhliain 2022.
Beidh an cur chuige sin inghlactha i gcás go dtaispeánfar an méid seo a leanas i bhfianaise chomhréireach:
•    Athbhreithníodh faisnéis deisce chun saintréithe an mhéid seo a leanas a thaifeadadh:
o    ithreacha;
o    móin a bheith i láthair; agus
o    cobhsaíocht talún;
•    Deimhnítear san fhianaise bhonnlíne go bhfuil ithreacha íseal-íogaireachta i láthair agus nach bhfuil aon mhóin ná ithreacha atá ar mhórán carbóin ann;
•    Deimhnítear i ráiteas geoiteicniúil nó ithreacha ardleibhéil oiriúnacht na ndálaí talún don fhorbairt bheartaithe; agus
•    Sainaithníodh rialuithe agus ceangaltais chaighdeánacha tógála, lena n-áirítear bearta chun láimhseáil ithreach, draenáil agus suaitheadh talún a bhainistiú.

9.8    Uisce (Hidreolaíocht agus Hidrigeolaíocht)
Comhthéacs
Ba cheart a mhíniú go soiléir agus go hachomair sa Tuarascáil Scóipeála cé chomh hiomchuí agus atá an hidreolaíocht agus an hidrigeolaíocht don fhorbairt bheartaithe, agus aird ar leith á tabhairt ar uiscí dromchla, ar screamhuisce nó ar bhogaigh trí oibreacha créfoirt, trí dhraenáil, trí thrasrianta sruthchúrsa nó trí athruithe ar phatrúin ó thaobh rith chun srutha de.
Timpeallacht Bhonnlíne
Ba cheart a bheith in ann an fhaisnéis bhonnlíne a úsáid chun íogaireachtaí agus conairí a bhaineann le huisce a shainaithint, agus is gnách go n-áireofar an méid seo a leanas leis an bhfaisnéis sin:
•    Gnéithe uisce dromchla, bogaigh agus dobharlaigh screamhuisce a shainaithint laistigh de limistéar staidéir cuí;
•    Aon láithreáin ainmnithe atá spleách ar uisce agus aon naisc hidreolaíocha iomchuí a shainaithint; agus
•    Soláthairtí uisce príobháideacha agus poiblí a shainaithint.
Príomh-Shaincheisteanna agus Raon Feidhme
Is dóigh go mbeidh gá le fothopaicí nó éifeachtaí a bhaineann le huisce a mheasúnú go hiomlán ag céim na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta i gcás go mbeidh ceann amháin nó níos mó díobh seo a leanas i gceist:
•    Láithreáin ainmnithe atá spleách ar uisce a bheith i láthair laistigh den limistéar staidéir, agus acmhainneacht ann le haghaidh nascacht hidreolaíoch. 
•    Oibreacha beartaithe a bhaineann leis an méid seo a leanas: 
o    trasrianta sruthchúrsa;
o    oibreacha ionsrutha; agus/nó
o    athrú draenála nó astógáil/scaoileadh.
•    Fianaise ar ghabhdóirí íogaire, lena n-áirítear: 
o    dobharlaigh ardstádais;
o    soláthairtí uisce príobháideacha agus poiblí; agus/nó
o    bogaigh nó éiceachórais atá spleách ar screamhuisce.
•    Conairí inchreidte le haghaidh an mhéid seo a leanas: 
o    scaoileadh dríodair nó truaillithe;
o    athrú ar chórais sreafa; agus/nó
o    éifeachtaí carnacha hidreolaíocha nó hidrigeolaíocha laistigh den aon dobharcheantar amháin.
Modheolaíocht measúnachta
Ba cheart aghaidh a thabhairt ar an méid seo a leanas sa Mhodheolaíocht Measúnachta:
•    Limistéir staidéir atá beartaithe agus an creat measúnachta;
•    Suirbhéanna agus tástáil iomchuí;
•    Úsáid a bhaint as measúnacht chonairbhunaithe atá ag teacht leis na Treoirlínte ón nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil maidir leis an bhfaisnéis atá le bheith i dTuarascálacha ar Mheasúnacht Tionchair Timpeallachta (2022); agus 
•    An bunús atá le héifeachtaí a scagadh de réir céim den tionscadal, lena n-áirítear deimhniú ar limistéir nach meastar go n-eascróidh éifeachtaí suntasacha ar dóigh dóibh a bheith ann as éifeachtaí tógála nó díchoimisiúnaithe iontu, agus aird á tabhairt ar chineál, scála agus fad na n-oibreacha.
Réamhbhearta maolaithe
Féadfaidh go n-áireofar iad seo a leanas le prionsabail réamh-mhaolaithe:
•    Bearta caighdeánacha draenála agus bearta caighdeánacha um chosc ar thruailliú;
•    Sruthchúrsaí agus gnéithe íogaire a mhaolú; agus
•    Rialuithe tógála atá le háirithiú trí Phlean Imlíneach Bainistíochta Comhshaoil Tógála.
Scóipeáil Amach
Féadfar éifeachtaí a bhaineann le huisce a scóipeáil amach i gcás go dtaispeánfaidh dálaí bonnlíne laistigh den láithreán agus timpeall air gur ann d’íseal-íogaireacht hidreolaíoch agus hidrigeolaíoch agus nach ann d’aon chonairí inchreidte le haghaidh éifeachtaí suntasacha ar dóigh dóibh a bheith ann.
I gcás, mar shampla, go bhfuil tuirbíní, rianta rochtana, trasrianta uisce agus bonneagar coimhdeach suite lasmuigh de chriosanna tionchair gnéithe íogaire uisce, nach bhfuil sé beartaithe aon astógáil ná aon scaoileadh a ghabháil de láimh, agus go bhfuil bearta leabaithe draenála agus bearta leabaithe um chosc ar thruailliú ina gcuid den dearadh, ní dóigh gur éifeachtaí suntasacha a bheidh sna héifeachtaí a bhaineann le huisce. In imthosca den sórt sin, féadfar an mheasúnacht a dhíriú go comhréireach ar dhálaí bonnlíne agus conairí féideartha a dheimhniú, gan aon ghá le samhaltú mionsonraithe ná le himscrúdú atá sonrach don láithreán a dhéanamh ag an gcéim scóipeála.
Tá an hidreolaíocht agus an hidrigeolaíocht fós i measc na dtosca comhshaoil a thagann faoi raon feidhme na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta. Mar sin féin, ba cheart leibhéal agus méid na measúnachta a bheith ag teacht le híogaireacht gabhdóirí, le comhthéacs an láithreáin agus le cineál na gconairí féideartha, i gcomhréir le cur chuige comhréireach rioscabhunaithe i leith measúnacht tionchair timpeallachta, mar atá leagtha amach sna Treoirlínte ón nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil maidir leis an bhfaisnéis atá le bheith i dTuarascálacha ar Mheasúnacht Tionchair Timpeallachta (2022).
Beidh an cur chuige sin inghlactha i gcás go dtaispeánfar an méid seo a leanas i bhfianaise chomhréireach:
•    Sainaithníodh gabhdóirí uisce dromchla agus screamhuisce atá suite laistigh den limistéar staidéir agus taifeadadh saintréithe na ngabhdóirí sin;
•    Sainaithníodh conairí hidreolaíocha agus hidrigeolaíocha féideartha, agus rinneadh measúnacht orthu, ar leibhéal coincheapúil;
•    Deimhnítear san fhianaise bhonnlíne:
o    nach bhfuil aon láithreáin ainmnithe ná aon ghabhdóirí íogaire atá spleách ar uisce i láthair; agus
o    nach bhfuil aon ghá le haon astógáil nua, le haon scaoileadh nua ná le haon oibreacha ná trasrianta nua ionsrutha;
•    Tá bearta leabaithe draenála agus bearta leabaithe um chosc ar thruailliú ina gcuid de dhearadh an tionscadail; agus
•    Sainaithníodh bearta caighdeánacha maolaithe agus ceangaltais chaighdeánacha mhaolaithe, lena n-áirítear rialuithe atá le háirithiú trí phlean bainistíochta comhshaoil tógála.

9.9    Tírdhreach agus Amhairc 
Comhthéacs
Ba cheart a mhíniú go soiléir agus go hachomair sa Tuarascáil Scóipeála cé chomh hiomchuí agus atá tírdhreach agus taitneamhacht amhairc, mar aon leis an acmhainneacht go n-athródh tuirbíní sainghné tírdhreacha agus go ndéanfadh siad difear do na hamhairc a fhaigheann gabhdóirí cónaithe, áineasa agus pobail.
Timpeallacht Bhonnlíne
Ba cheart a bheith in ann an fhaisnéis bhonnlíne a úsáid chun íogaireacht tírdhreacha agus an comhthéacs amhairc a thuiscint, agus is gnách go n-áireofar an méid seo a leanas leis an bhfaisnéis sin:
•    Cineálacha sainghné tírdhreacha atá suite laistigh den limistéar staidéir a shainaithint;
•    Ainmniúcháin tírdhreacha nó tírdhreacha íogaire a shainaithint;
•    Tuairisc ar an gcomhthéacs amhairc atá ann cheana, lena n-áirítear feirmeacha gaoithe atá ann cheana a bheith i láthair; agus
•    Príomhghabhdóirí amhairc, lena n-áirítear réadmhaoine cónaithe agus ionaid amhairc agus bealaí áille, agus príomhghabhdóirí áineasa a shainaithint.
Príomh-Shaincheisteanna agus Raon Feidhme
Is dóigh go mbeidh gá le fothopaicí nó éifeachtaí tírdhreacha agus amhairc a mheasúnú go hiomlán ag céim na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta i gcás go mbeidh ceann amháin nó níos mó díobh seo a leanas i gceist:
•    Tírdhreacha ainmnithe nó tírdhreacha ard-íogaireachta a bheith i láthair laistigh den limistéar staidéir; 
•    Fianaise ar infheictheacht fhéideartha ón méid seo a leanas: 
o    gabhdóirí cónaithe;
o    príomhghabhdóirí áineasa nó pobail;
o    ionaid amhairc íogaire.
•    Forbairt bheartaithe lena mbaineann an méid seo a leanas: 
o    líon mór tuirbíní, nó tuirbíní atá an-ard;
o    suíomh feiceálach ar línte droma nó ar thírghné ardaithe.
•    Conairí inchreidte le haghaidh an mhéid seo a leanas: 
o    athrú suntasach ar shainghné tírdhreacha;
o    éifeachtaí suntasacha ar thaitneamhacht amhairc;
o    éifeachtaí carnacha tírdhreacha nó amhairc in éineacht le forbairtí eile fuinnimh gaoithe.
Modheolaíocht measúnachta
Ba cheart aghaidh a thabhairt ar an méid seo a leanas sa Mhodheolaíocht Measúnachta:
•    An cur chuige i leith suntasacht éifeachtaí a shuí, i gcomhréir leis an gcleachtas i leith tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta; agus
•    An úsáid atá le baint as léarscáiliú, ionaid amhairc agus léirshamhluithe an chreasa infheictheachta teoiriciúla;
•    An cur chuige i leith ionaid amhairc agus léirshamhluithe ionadaíocha a roghnú, bunaithe ar anailís ar an gcrios infheictheachta teoiriciúla, ar íogaireacht gabhdóirí agus ar an gcomhthéacs fuinnimh gaoithe atá ann cheana, chun a chinntiú go mbeidh an mheasúnacht comhréireach agus go mbeidh sí dírithe ar éifeachtaí suntasacha ar dóigh dóibh a bheith ann.
•    Limistéir staidéir a shainiú, bunaithe ar shainghné agus infheictheacht tírdhreacha.
Réamhbhearta maolaithe
Féadfaidh go n-áireofar iad seo a leanas le prionsabail réamh-mhaolaithe:
•    Bearta dearaidh atá ceaptha chun tranglam amhairc agus éifeachtaí carnacha a theorannú; agus
•    Gnéithe íogaire tírdhreacha a sheachaint, i gcás gurb indéanta.

Scóipeáil Amach
Féadfar éifeachtaí tírdhreacha agus amhairc a scóipeáil amach i gcás go dtaispeánfaidh dálaí bonnlíne laistigh den láithreán agus timpeall air gur ann d’íogaireacht tírdhreacha atá sa raon idir íseal-íogaireacht agus íogaireacht mheasartha, gur ann do líon beag gabhdóirí íogaire amhairc, agus nach ann d’aon chonairí inchreidte le haghaidh éifeachtaí suntasacha ar dóigh dóibh a bheith ann.
I gcás go dtaispeánfar san fhaisnéis bhonnlíne saintréithe amhail gan aon tírdhreacha áille ainmnithe a bheith i láthair, infheictheacht theoranta tuirbíní a bheith ann mar gheall ar thírghné nó ar fhásra, agus líon íseal gabhdóirí amhairc cónaithe nó gabhdóirí an-íogair amhairc a bheith ann, ach gan a bheith teoranta dóibh, ní dóigh gur éifeachtaí suntasacha a bheidh sna héifeachtaí tírdhreacha agus amhairc. In imthosca den sórt sin, féadfar an mheasúnacht a dhíriú go comhréireach ar limistéar staidéir laghdaithe, ar rogha spriocdhírithe ionad amhairc ionadaíoch, agus ar leibhéal cuí léirshamhlaithe, bunaithe ar réamhanailís ar an gcrios infheictheachta teoiriciúla.
Tá tírdhreach agus taitneamhacht amhairc fós i measc na dtosca comhshaoil a thagann faoi raon feidhme na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta. Mar sin féin, ba cheart méid agus leibhéal na measúnachta a bheith ag teacht le sainghné tírdhreacha, le híogaireacht gabhdóirí agus le scála agus infheictheacht na forbartha beartaithe, i gcomhréir leis an gcleachtas seanbhunaithe i leith tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta le haghaidh forbairt fuinnimh gaoithe ar talamh.
Beidh an cur chuige sin inghlactha i gcás go dtaispeánfar an méid seo a leanas i bhfianaise chomhréireach:
•    Sainaithníodh cineálacha agus ainmniúcháin sainghné tírdhreacha atá suite laistigh den limistéar staidéir;
•    Rinneadh réamhléarscáiliú ar an gcrios infheictheachta teoiriciúla chun bonn eolais a chur faoi infheictheacht agus faoi shainiú an limistéir staidéir;
•    Deimhnítear san fhianaise bhonnlíne: 
o    nach bhfuil aon tírdhreacha áille ainmnithe ná aon ghabhdóirí an-íogair tírdhreacha i láthair; agus/nó
o    go bhfuil infheictheacht theoranta ann ó ghabhdóirí cónaithe nó ó ghabhdóirí íogaire eile;
•    Tugadh údar réasúnaithe leis an limistéar staidéir atá beartaithe, leis an líon ionad amhairc agus le suíomh na n-ionad amhairc; agus
•    Sainaithníodh prionsabail chaighdeánacha dearaidh agus mhaolaithe chun éifeachtaí tírdhreacha agus amhairc a theorannú.

9.10    Torann agus Tonnchrith
Comhthéacs
Ba cheart a mhíniú go soiléir agus go hachomair sa Tuarascáil Scóipeála na tosca iomchuí a mhéid a bhaineann siad le torann agus tonnchrith i gcás go bhféadfadh gníomhaíochtaí tógála nó tuirbíní oibríochtúla difear a dhéanamh do Shuíomhanna atá Íogair i leith Torainn, lena n-áirítear teaghaisí agus gabhdóirí íogaire eile.
Timpeallacht Bhonnlíne
Ba cheart a bheith in ann an fhaisnéis bhonnlíne a úsáid chun gabhdóirí agus an timpeallacht glactha a shainaithint, agus is gnách go n-áireofar an méid seo a leanas leis an bhfaisnéis sin:
•    Suíomh agus dáileadh na Suíomhanna atá Íogair i leith Torainn atá suite laistigh de limistéar staidéir cuí;
•    Tuairisc ar an timpeallacht torainn atá ann cheana, lena n-áirítear sainghné tuaithe nó uirbeach agus tionchar na bhfeirmeacha gaoithe atá ann cheana nó foinsí eile torainn; agus
•    Aon ghabhdóirí/Suíomhanna atá Íogair i leith Torainn a shainaithint a d’fhéadfadh a bheith faoi réir neamhchosaint charnach ar thorann.

Príomh-Shaincheisteanna agus Raon Feidhme
Is dóigh go mbeidh gá le fothopaicí nó éifeachtaí torainn agus tonnchreatha a mheasúnú go hiomlán ag céim na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta i gcás go mbeidh ceann amháin nó níos mó díobh seo a leanas i gceist:
•    Suíomhanna atá Íogair i leith Torainn a bheith i láthair laistigh d’achair: 
o    ina bhféadfadh torann tuirbíní oibríochtúla a bheith inbhraite; agus/nó
o    ina bhféadfadh torann tógála a bheith de chineál faidréiseach nó dian.
•    Leagan amach beartaithe tuirbíní nó teicneolaíocht bheartaithe tuirbíní lena mbaineann: 
o    acmhainneacht le haghaidh torann tonúil, torann ísealmhinicíochta nó modhnú aimplitiúide.
•    Fianaise ar shrianta torainn atá ann cheana nó ar neamhchosaint charnach ón méid seo a leanas: 
o    feirmeacha gaoithe eile; agus/nó
o    foinsí iompair nó tionsclaíocha.
•    Conairí inchreidte le haghaidh an mhéid seo a leanas: 
o    na critéir iomchuí thorainn a shárú; agus/nó
o    éifeachtaí carnacha torainn oibríochtúil.

Modheolaíocht measúnachta
Ba cheart aghaidh a thabhairt ar an méid seo a leanas sa Mhodheolaíocht Measúnachta:
•    An cur chuige beartaithe i leith an mheasúnacht agus aon suirbhé tacaíochta a dhéanamh ar thorann agus tonnchrith, agus tagairt á déanamh do na Treoirlínte maidir le Fuinneamh Gaoithe a Fhorbairt (2006) agus i gcomhréir leis na Treoirlínte ón nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil maidir leis an bhfaisnéis atá le bheith i dTuarascálacha ar Mheasúnacht Tionchair Timpeallachta (2022) agus le caighdeáin/dea-chleachtas iomchuí eile; agus
•    An cur chuige i leith limistéir staidéir a shainiú agus i leith gabhdóirí ionadaíocha a roghnú.
Réamhbhearta maolaithe
Féadfaidh go n-áireofar iad seo a leanas le prionsabail réamh-mhaolaithe:
•    Mionchoigeartú leagan amach tuirbíní agus achair scartha; 
•    Bearta bainistíochta tógála, lena n-áirítear uaireanta oibre agus rialuithe gníomhaíochta; agus
•    Rialuithe oibríochtúla, i gcás gur gá, chun comhlíonadh a chinntiú, lena n-áirítear comhlíonadh i gcás sainghné speisialta torainn.
Scóipeáil Amach
Féadfar éifeachtaí torainn agus tonnchreatha a scóipeáil amach i gcás go dtabharfaidh dálaí torainn bonnlíne, dáileadh gabhdóirí agus saintréithe na forbartha beartaithe le fios gur beag dóchúlacht go mbeidh éifeachtaí suntasacha ann.
I gcás gurb íseal atá na leibhéil torainn bonnlíne, gur sealadach agus áitiúil a bheidh na gníomhaíochtaí tógála agus go dtabharfar le fios i réamhbhreithmheas gur féidir le torann oibríochtúil na critéir atá leagtha amach sna Treoirlínte maidir le Fuinneamh Gaoithe a Fhorbairt (2006) a chomhlíonadh, ní dóigh gur éifeachtaí suntasacha a bheidh sna héifeachtaí torainn agus tonnchreatha. In imthosca den sórt sin, féadfar an mheasúnacht a dhíriú go comhréireach, agus féadfaidh go n-áireofar leis sin fothopaicí áirithe torainn agus tonnchreatha a scóipeáil amach, mar shampla:
•    Tonnchrith tógála; 
•    Tonnchrith oibríochtúil;
•    Torann tráchta cothabhála; agus
•    Torann díchoimisiúnaithe.
Sna cásanna sin, féadfar an mheasúnacht a dhíriú go comhréireach ar bhreithmheas ar leibhéal scagtha agus ar mheasúnacht chainníochtúil spriocdhírithe ag Suíomhanna ionadaíocha atá Íogair i leith Torainn, gan aon ghá le faireachán ná samhaltú fairsing bonnlíne a dhéanamh ag an gcéim scóipeála.
Tá torann agus tonnchrith fós i measc na dtosca comhshaoil a thagann faoi raon feidhme na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta. Mar sin féin, ba cheart méid agus leibhéal na measúnachta a bheith ag teacht le híogaireacht gabhdóirí, le fad na ngníomhaíochtaí agus leis an dóchúlacht go sárófar na teorainneacha treorach iomchuí, i gcomhréir le cur chuige comhréireach fianaisebhunaithe.
Beidh an cur chuige sin inghlactha i gcás go dtaispeánfar an méid seo a leanas i bhfianaise chomhréireach:
•    Sainaithníodh Suíomhanna atá Íogair i leith Torainn atá suite laistigh den limistéar staidéir agus léarscáilíodh iad;
•    Taifeadadh saintréithe na ndálaí torainn bonnlíne ar leibhéal dóthanach;
•    Léirítear i réamhbhreithmheas go gcomhlíonfar na critéir iomchuí maidir le torann agus tonnchrith tógála agus oibríochtúil;
•    Sainíodh fad agus cineál na ngníomhaíochtaí tógála; agus
•    Sainaithníodh bearta caighdeánacha maolaithe agus ceangaltais chaighdeánacha mhaolaithe, lena n-áirítear bearta bainistíochta tógála agus rialuithe oibríochtúla, i gcás gur gá, lena n-áirítear sainghné torainn oibríochtúil (modhnú aimplitiúide agus torann tonúil)

9.11    Preabadh Scátha 
Comhthéacs
 

9.12
Air and Climate

Comhthéacs
Tá aercháilíocht agus aeráid i measc na dtosca iomchuí maidir le forbairt fuinnimh gaoithe ar talamh, toisc go mbíonn éifeachtaí aercháilíochta teoranta de ghnáth do ghníomhaíochtaí tógála agus díchoimisiúnaithe agus toisc go mbaineann tosca aeráide go príomha le hathléimneacht agus le hoiriúnú seachas le hastaíochtaí oibríochtúla. 
Timpeallacht Bhonnlíne
San fhaisnéis bhonnlíne, ba cheart tuairisc a thabhairt ar an gcomhthéacs ginearálta aeir agus aeráide, agus is gnách go n-áireofar an méid seo a leanas leis an bhfaisnéis sin:
•    Gabhdóirí íogaire a shainaithint atá suite i ngar do ghníomhaíochtaí tógála agus díchoimisiúnaithe; 
•    Tuairisc ar an gcomhthéacs áitiúil aercháilíochta; 
•    Tagairt do shrianta iomchuí aeráide, amhail riosca tuilte. 

Príomh-Shaincheisteanna agus Raon Feidhme
Is dóigh go mbeidh gá le fothopaicí nó éifeachtaí aercháilíochta agus aeráide a mheasúnú go hiomlán ag céim na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta i gcás go mbeidh ceann amháin nó níos mó díobh seo a leanas i gceist:
•    Gníomhaíochtaí tógála agus díchoimisiúnaithe lena mbaineann: 
o    fad fada;
o    ardmhéideanna tráchta;
o    gaireacht do ghabhdóirí íogaire.
•    Fianaise ar shrianta aercháilíochta atá ann cheana nó ar thimpeallachtaí glactha íogaire atá ann cheana; 
•    Tosca aeráide, i gcás: 
o    go bhféadfadh an fhorbairt bheartaithe a bheith leochaileach i leith tuilte nó adhaimsire; agus/nó
o    go dtabharfaidh dálaí láithreáin le fios go bhféadfadh fadhbanna athléimneachta nó oiriúnaithe a bheith ann.
•    Conairí inchreidte le haghaidh an mhéid seo a leanas: 
o    deannach suntasach nó astaíochtaí suntasacha le linn na céime tógála; agus/nó
o    éifeachtaí carnacha aercháilíochta le linn tréimhsí tógála a fhorluíonn ar a chéile.
Modheolaíocht measúnachta

Ba cheart aghaidh a thabhairt ar an méid seo a leanas sa Mhodheolaíocht Measúnachta:
•    Cur chuige comhréireach rioscabhunaithe i leith measúnacht aercháilíochta, bunaithe ar íogaireacht gabhdóirí agus ar scála na gníomhaíochta; 
•    An cur chuige beartaithe i leith measúnacht a dhéanamh ar dheannach agus astaíochtaí na céime tógála/díchoimisiúnaithe, i gcás gurb iomchuí; 
•    An cur chuige i leith aghaidh a thabhairt ar athléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide agus ar oiriúnú don aeráid, áit a bpléifear na tairbhí a ghabhann le maolú ar an athrú aeráide i rannáin ina dtugtar tuairisc ar bheartais nó ar an tionscadal seachas iad a phlé mar éifeachtaí comhshaoil; agus
•    An limistéar/na limistéir staidéir atá beartaithe.
Réamhbhearta maolaithe
Féadfaidh go n-áireofar iad seo a leanas le prionsabail réamh-mhaolaithe: 
•    Bearta caighdeánacha rialaithe deannaigh agus astaíochtaí; agus
•    Bearta dearaidh lena gcothaítear athléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide, lena n-áirítear tosca draenála agus suímh. 

Scóipeáil Amach
Aer 
Féadfar éifeachtaí aercháilíochta a scóipeáil amach i gcás go dtabharfaidh dálaí bonnlíne agus cineál na forbartha beartaithe le fios gur ann do ghabhdóirí íseal-íogaireachta agus do bheagán acmhainneachta le haghaidh astaíochtaí.
Is annamh a thagann astaíochtaí rialta aercháilíochta as forbairtí oibríochtúla fuinnimh gaoithe ar talamh. Is gnách gur éifeachtaí gearrthéarmacha áitiúla iad na héifeachtaí a tharlaíonn le linn na céime tógála, agus iad ag baint go príomha le gluaiseacht feithiclí, le hoibreacha créfoirt agus le giniúint deannaigh.  Mar shampla, i gcás go dtaispeánfar san fhaisnéis bhonnlíne gur ann d’aercháilíocht mhaith agus d’fhad gearr tógála agus nach ann d’aon ghabhdóirí íogaire in aice láimhe, ní dóigh gur éifeachtaí suntasacha a bheidh sna héifeachtaí aercháilíochta, agus féadfar aghaidh a thabhairt orthu trí bhreithmheas cáilíochtúil, le tacaíocht ó bhearta caighdeánacha rialaithe deannaigh.
I gcás go gcuirtear maolú caighdeánach dea-chleachtais i bhfeidhm, is gnách gur astaíochtaí neamhbhuana, áitiúla agus in-aisiompaithe iad astaíochtaí deannaigh agus tráchta le linn na céime tógála. Is gnách gur éifeachtaí diomaibhseacha iad éifeachtaí le linn na céime oibríochtúla, áit a mbíonn astaíochtaí teoranta do thrácht ainmhinic cothabhála.
Dá réir sin, i gcás gur féidir a thaispeáint nach ann d’aon chonair inchreidte le haghaidh éifeachtaí suntasacha aercháilíochta ar dóigh dóibh a bheith ann le linn na céime tógála, na céime oibríochtúla nó na céime díchoimisiúnaithe, féadfar na héifeachtaí a scóipeáil amach, agus ní bheidh aon ghá le measúnacht chainníochtúil mhionsonraithe a dhéanamh.
Aeráid (Comhardú Carbóin)
Is go príomha le hathléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide agus le hoiriúnú don athrú aeráide, agus ní le héifeachtaí dochracha suntasacha ar an gcomhshaol, a bhaineann tosca aeráide i gcás forbairt fuinnimh gaoithe ar talamh. I gcás go ndearfar bonneagar i gcomhréir le caighdeáin reatha agus go mbeidh an dearadh sin bunaithe ar fhaisnéis bhonnlíne maidir le riosca tuilte, le draenáil agus leis an gcomhthéacs aeráide, ní dóigh gur éifeachtaí suntasacha a bheidh sna héifeachtaí aeráide.
I gcomhréir leis na Treoirlínte ón nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil maidir leis an bhfaisnéis atá le bheith i dTuarascálacha ar Mheasúnacht Tionchair Timpeallachta (2022), níl na tairbhí a ghabhann le maolú ar an athrú aeráide a bhaineann le forbairt fuinnimh in-athnuaite astu féin ina n-éifeachtaí comhshaoil lena measúnú laistigh de thuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta agus, dá bhrí sin, níor cheart iad a bheith i measc na bpríomhthosca agus cinntí scóipeála á ndéanamh. Agus breithniú á dhéanamh ar an aeráid ag an gcéim scóipeála, ba cheart a dhíriú ar cé acu a thiocfaidh nó nach dtiocfaidh as an bhforbairt bheartaithe éifeachtaí suntasacha ar dóigh dóibh a bheith ann mar thoradh ar leochaileacht na forbartha beartaithe i leith an athraithe aeráide agus mar thoradh ar an gcumas athléimneachta agus oiriúnaithe atá aici.
Tá aer agus aeráid fós i measc na dtosca comhshaoil a thagann faoi raon feidhme na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta. Mar sin féin, ba cheart raon feidhme agus leibhéal mionsonraí na measúnachta a bheith ag teacht le híogaireacht gabhdóirí, le scála na gníomhaíochta agus le cineál na gconairí féideartha, i gcomhréir leis na Treoirlínte ón nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil maidir leis an bhfaisnéis atá le bheith i dTuarascálacha ar Mheasúnacht Tionchair Timpeallachta (2022).
Beidh an cur chuige sin inghlactha i gcás go dtaispeánfar an méid seo a leanas i bhfianaise chomhréireach:
•    Sainaithníodh gníomhaíochtaí tógála a d’fhéadfadh deannach nó astaíochtaí a ghiniúint;
•    Sainaithníodh gabhdóirí íogaire atá suite laistigh den limistéar staidéir;
•    Tugadh tuairisc ar aercháilíocht bhonnlíne agus ar an gcomhthéacs aeráide bonnline ar leibhéal atá dóthanach chun bonn eolais a chur faoi scóipeáil, bunaithe ar fhaisnéis deisce faoi aercháilíocht atá ann cheana, faoi íogaireacht gabhdóirí agus faoi dhálaí aeráide atá iomchuí don fhorbairt bheartaithe;
•    Níltear ag coinne le haon astaíochtaí oibríochtúla aercháilíochta; agus
•    Sainaithníodh bearta caighdeánacha maolaithe agus bearta leabaithe dearaidh, lena n-áirítear bearta rialaithe deannaigh agus bearta um athléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide (e.g., dearadh draenála, seachaint riosca tuilte). 


9.13    Oidhreacht Chultúrtha 
Comhthéacs
Is toisc iomchuí í an oidhreacht chultúrtha i gcás go bhféadfadh forbairt fuinnimh gaoithe ar talamh difear a dhéanamh do shócmhainní oidhreachta seandálaíochta, ailtireachta nó cultúrtha, cibé acu go díreach trí shuaitheadh talún nó go hindíreach trí éifeachtaí ar shuíomh nó comhthéacs an tírdhreacha oidhreachta cultúrtha i gcoitinne nó ar an léirthuiscint dó.
Timpeallacht Bhonnlíne
Ba cheart a bheith in ann an fhaisnéis bhonnlíne a úsáid chun íogaireachtaí oidhreachta a shainaithint, agus is gnách go n-áireofar an méid seo a leanas leis an bhfaisnéis sin:
•    Sócmhainní taifeadta oidhreachta seandálaíochta agus ailtireachta a shainaithint; 
•    Tuairisc ar chomhthéacs an tírdhreacha oidhreachta; agus
•    Tagairt don acmhainneacht le haghaidh idir-infheictheacht idir an fhorbairt bheartaithe agus sócmhainní oidhreachta, bunaithe ar réamhanailís ar an gcrios infheictheachta teoiriciúla agus ar bhreithmheas láithreáin, i gcás gurb iomchuí.
Príomh-Shaincheisteanna agus Raon Feidhme
Is dóigh go mbeidh gá le fothopaicí nó éifeachtaí oidhreachta cultúrtha a mheasúnú go hiomlán ag céim na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta i gcás go mbeidh ceann amháin nó níos mó díobh seo a leanas i gceist:
•    Sócmhainní ainmnithe nó neamhainmnithe oidhreachta a bheith i láthair laistigh den limistéar staidéir.
•    Fianaise ar acmhainneacht le haghaidh an mhéid seo a leanas: 
o    suaitheadh díreach d’iarsmaí seandálaíochta; agus/nó
o    athruithe ar an suíomh, ar an gcomhthéacs nó ar an léirthuiscint.
•    breithmheas ar an gcrios infheictheachta teoiriciúla nó breithmheas láithreáin, rud ina léirítear: 
o    idir-infheictheacht idir tuirbíní agus gabhdóirí oidhreachta.
•    Conairí inchreidte le haghaidh an mhéid seo a leanas: 
o    éifeachtaí ar shuntasacht nó luach sócmhainní oidhreachta; agus/nó
o    éifeachtaí carnacha oidhreachta in éineacht le forbairtí eile.
Modheolaíocht measúnachta
Ba cheart aghaidh a thabhairt ar an méid seo a leanas sa Mhodheolaíocht Measúnachta:
•    An creat beartaithe measúnachta oidhreachta, lena n-áirítear staidéar deisce agus suirbhé allamuigh, i gcás gur gá;
•    An cur chuige i leith scagadh agus measúnacht a dhéanamh ar éifeachtaí ar shócmhainní oidhreachta agus ar a suíomhanna, lena n-áirítear an t-údar le sócmhainní a áireamh lena measúnú tuilleadh nó le hiad a eisiamh óna measúnú tuilleadh, agus aird á tabhairt ar achar, ar infheictheacht, ar íogaireacht, agus ar an acmhainneacht le haghaidh athrú inbhraite ar shuntasacht, bunaithe ar anailís ar an gcrios infheictheachta teoiriciúla, i gcás gurb iomchuí;
•    An cur chuige i leith éifeachtaí carnacha oidhreachta a bhreithniú; agus
•    An limistéar/na limistéir staidéir atá beartaithe.
Réamhbhearta maolaithe
Féadfaidh go n-áireofar iad seo a leanas le prionsabail réamh-mhaolaithe:
•    Sócmhainní oidhreachta a sheachaint trí dhearadh; agus
•    Bearta tástála, faireacháin nó caomhnaithe seandálaíochta, i gcás gur gá.

Scóipeáil Amach 
Féadfar éifeachtaí oidhreachta cultúrtha a scóipeáil amach i gcás go dtaispeánfar san fhaisnéis bhonnlíne laistigh den láithreán agus timpeall air gur ann d’íseal-íogaireacht oidhreachta agus nach ann d’aon chonairí inchreidte le haghaidh éifeachtaí suntasacha ar dóigh dóibh a bheith ann, i gcomhréir leis na Treoirlínte ón nGníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil maidir leis an bhfaisnéis atá le bheith i dTuarascálacha ar Mheasúnacht Tionchair Timpeallachta (2022).

I gcás go dtaispeánfar san fhaisnéis bhonnlíne saintréithe amhail sócmhainní ainmnithe agus neamhainmnithe oidhreachta cultúrtha a bheith suite achar dóthanach ar shiúl ón bhforbairt bheartaithe agus sócmhainní den sórt sin a bheith suite lasmuigh den chrios infheictheachta teoiriciúla, ach gan a bheith teoranta dóibh, agus/nó i gcás go mbeidh saintréithe na timpeallachta glactha de chineál nach dtiocfadh aon athrú inbhraite as an bhforbairt bheartaithe, ní dóigh gur éifeachtaí suntasacha a bheidh sna héifeachtaí oidhreachta cultúrtha. In imthosca den sórt sin, beidh na héifeachtaí féideartha teoranta d’athruithe diomaibhseacha, lena n-áirítear athruithe ar an suíomh, ar an gcomhthéacs nó ar an léirthuiscint, arb athruithe iad nach ndéanfadh aon difear do shuntasacht ná luach oidhreachta na sócmhainne. 
Tá an oidhreacht chultúrtha fós i measc na dtosca comhshaoil a thagann faoi raon feidhme na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta. Mar sin féin, ní bheidh gá le measúnacht mhionsonraithe a dhéanamh ar éifeacht, lena n-áirítear éifeachtaí ar an suíomh, ar ghaolta amhairc agus ar an léirthuiscint don chomhthéacs, ach amháin i gcás go sainaithneofar i mbreithmheas atá sonrach don láithreán nó in anailís ar an gcrios infheictheachta teoiriciúla go bhféadfadh athrú inbhraite a bheith ann a d’fhéadfadh difear a dhéanamh do shuntasacht aon sócmhainne oidhreachta, i gcomhréir leis an gcur chuige um measúnacht cás ar chás atá leagtha amach sna Treoirlínte maidir le Fuinneamh Gaoithe a Fhorbairt (2006).
Beidh an cur chuige sin inghlactha i gcás go dtaispeánfar an méid seo a leanas i bhfianaise chomhréireach:
•    Rinneadh athbhreithniú deisce ar shócmhainní ainmnithe agus neamhainmnithe oidhreachta cultúrtha atá suite laistigh den limistéar staidéir;
•    Úsáideadh anailís ar an gcrios infheictheachta teoiriciúla chun bonn eolais a chur faoi chonairí féideartha amhairc agus suímh;
•    Deimhnítear san fhianaise bhonnlíne:
o    gur ann d’achar dóthanach idir an fhorbairt bheartaithe agus sócmhainní oidhreachta; agus
o    go ndearnadh scagadh éifeachtach de réir tírghné agus/nó fásra; agus
•    Tugadh údar soiléir le gan aon suirbhé cunórach a dhéanamh i gcás nach ann d’aon chonair inchreidte le haghaidh tionchair.


9.14    Sócmhainní Ábhartha 
Comhthéacs
Is iomchuí atá sócmhainní ábhartha i gcás go bhféadfadh forbairt fuinnimh gaoithe ar talamh idirghníomhú le gréasáin iompair, le córais bainistíochta dramhaíola, le bonneagar, le leasanna eitlíochta nó le córais teileachumarsáide.
Timpeallacht Bhonnlíne
Ba cheart a bheith in ann an fhaisnéis bhonnlíne a úsáid chun bonneagar iomchuí, srianta iomchuí agus conairí iomchuí dramhaíola a shainaithint, agus is gnách go n-áireofar an méid seo a leanas leis an bhfaisnéis sin:
•    Bealaí rochtana tógála agus an gréasán bóithre áitiúla a shainaithint; 
•    Tuairisc ar lonnaíochtaí agus gabhdóirí in aice láimhe atá iomchuí d’éifeachtaí tráchta; 
•    Srianta eitlíochta agus teileachumarsáide atá ar eolas a shainaithint; 
•    An bonneagar bainistíochta dramhaíola atá ann cheana a shainaithint atá iomchuí don fhorbairt bheartaithe, lena n-áirítear infhaighteacht saoráidí ceadúnaithe le haghaidh dramhaíl tógála agus scartála; agus
•    Aon srianta atá sonrach don láithreán agus atá iomchuí do bhainistíocht dramhaíola a shainaithint, amhail rochtain theoranta, suíomhanna iargúlta, nó gabhdóirí atá íogair ó thaobh an chomhshaoil de.
Príomh-Shaincheisteanna agus Raon Feidhme
Is dóigh go mbeidh gá le fothopaicí nó éifeachtaí a bhaineann le sócmhainní ábhartha a mheasúnú tuilleadh ag céim na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta i gcás go mbeidh ceann amháin nó níos mó díobh seo a leanas i gceist:
•    Trácht: 
o    Trácht tógála nó trácht ualaigh neamhghnách a ródú trí lonnaíochtaí, trí ghabhdóirí íogaire nó trí chodanna srianta den ghréasán bóithre nó in aice leo, agus acmhainneacht ann le haghaidh éifeachtaí ar thaitneamhacht, ar shábháilteacht nó ar scoitheadh;
o    Riachtanas le leathnú bóithre, le mionathruithe ar acomhail, le neartú droichead nó le hathruithe buana eile ar bhonneagar iompair; agus/nó
o    Acmhainneacht inchreidte go dtiocfadh éifeachtaí carnacha tráchta chun cinn de dheasca céimeanna tógála a bheith ag forluí le forbairtí eile.
•    Bainistíocht Dramhaíola: 
o    Gníomhaíochtaí tógála nó díchoimisiúnaithe ar dóigh dóibh cainníochtaí suntasacha dramhaíola, dramhaíola guaisí nó ábhair thochailte barrachais a chruthú ar gá iad a dhiúscairt nó a aisghabháil lasmuigh den láithreán;
o    Srianta atá sonrach don láithreán agus a dhéanann difear do stóráil, leithscaradh, athúsáid nó iompar dramhaíola; agus/nó
o    Acmhainneacht inchreidte le haghaidh éifeachtaí carnacha bainistíochta dramhaíola i gcás go nginfeadh forbairtí iomadúla dramhaíl laistigh den aon cheantar amháin nó den aon chreat ama amháin.
•    Eitlíocht:
o    Aeradróim, héileapadanna, bonneagar radair, conairí eitilte nó leasanna cosanta atá faoi choimirciú a bheith suite laistigh d’achar comhchomhairliúcháin iomchuí ón bhforbairt bheartaithe;
o    Airde nó leagan amach tuirbíní a d’fhéadfadh cur isteach ar shábháilteacht eitlíochta, ar loingseoireacht nó ar chórais radair; agus/nó
o    Freagraí comhchomhairliúcháin ina sainaithnítear srianta féideartha eitlíochta nó riachtanais le maolú.
•    Teileachumarsáid:
o    Nasc-chonairí seasta, bonneagar craolacháin nó suiteálacha teileachumarsáide a bheith i láthair, agus acmhainneacht ann le haghaidh trasnaíocht ó struchtúir tuirbíní;
o    Fianaise go bhféadfaí difear a dhéanamh don líne radhairc nó do shláine comharthaí; agus/nó
o    Freagraí comhchomhairliúcháin ina sainaithnítear tionchair fhéideartha ar sheirbhísí teileachumarsáide.
Modheolaíocht measúnachta
Ba cheart aghaidh a thabhairt ar an méid seo a leanas sa mhodheolaíocht measúnachta:
•    An cur chuige beartaithe i leith trácht a mheasúnú, lena n-áirítear limistéir staidéir chuí a shainiú, gabhdóirí agus bealaí iomchuí a shainaithint, agus scagadh comhréireach a dhéanamh in aghaidh na dtairseach is infheidhme, agus an mheasúnacht dírithe ar thrácht tógála agus ar thrácht ualaigh neamhghnách, i gcás gurb iomchuí;
•    An cur chuige i leith comhchomhairliúchán eitlíochta agus teileachumarsáide, lena n-áirítear comhlachtaí iomchuí coimircithe a shainaithint, na hachair chomhchomhairliúcháin a chuirfear i bhfeidhm a dheimhniú, agus an bonn le haghaidh a chinneadh an mbeidh gá le measúnacht mhionsonraithe nó le maolú;
•    An cur chuige i leith éifeachtaí carnacha ar shócmhainní ábhartha a shainaithint agus a mheasúnú, i gcás gurb iomchuí, lena n-áirítear breithniú a dhéanamh ar thréimhsí forluiteacha tógála, ar bhonneagar comhroinnte nó ar ghabhdóirí coiteanna;
•    An cur chuige beartaithe i leith dramhaíl a mheasúnú, ar cur chuige é a bheidh i gcomhréir le scála agus cineál na forbartha beartaithe, lena n-áirítear:
o    na príomhshruthanna dramhaíola le linn na céime tógála agus na céime díchoimisiúnaithe a shainaithint;
o    a dheimhniú go mbainisteofar dramhaíl i gcomhréir le hord na réiteach dramhaíola;
o    a dheimhniú gurb iad conraitheoirí údaraithe a láimhseálfaidh dramhaíl agus go ndéanfar í a dhiúscairt nó a aisghabháil ag saoráidí ceadúnaithe; agus
o    a dheimhniú go n-áiritheofar bearta mionsonraithe bainistíochta dramhaíola trí Phlean Bainistíochta Comhshaoil Tógála agus, i gcás gurb iomchuí, trí Phlean Bainistíochta Dramhaíola atá sonrach don tionscadal.
Réamhbhearta maolaithe

Féadfaidh go n-áireofar iad seo a leanas le prionsabail réamh-mhaolaithe:
•    Gealltanas cloí le Plean Bainistíochta Tráchta Tógála; 
•    Bearta ródaithe, uainiúcháin agus coimircithe le haghaidh gluaiseachtaí feithiclí earraí troma agus neamhghnácha; 
•    Cleachtais chuí bainistíochta dramhaíola a chur i bhfeidhm, ar cleachtais iad a bheidh i gcomhréir le hord na réiteach dramhaíola, lena n-áirítear íoslaghdú, leithscaradh, athúsáid agus athchúrsáil dramhaíola; agus
•    Gealltanas dramhaíl tógála agus díchoimisiúnaithe a bhainistiú ar aon dul leis an bPlean Bainistíochta Comhshaoil Tógála, lena n-áirítear úsáid a bhaint as saoráidí ceadúnaithe agus as nósanna imeachta coimeád taifead.

Scóipeáil Amach
Trácht
Féadfar éifeachtaí tráchta ag an gcéim oibríochtúil a scóipeáil amach i gcás go dtabharfaidh dálaí bonnlíne agus saintréithe na forbartha beartaithe le fios gur beag dóchúlacht go mbeidh éifeachtaí suntasacha ann, áit a mbeidh na tionchair teoranta don chéim tógála de ghnáth.
I gcás go dtaispeánfar san fhaisnéis bhonnlíne go bhfuil na bealaí rochtana atá ann cheana de chaighdeán oiriúnach, gur féidir freastal ar ualaí neamhghnácha gan aon athrú a dhéanamh ar an mórbhealach, agus go mbeidh na méideanna tráchta tógála íseal i gcoibhneas le sreafaí bonnlíne, ní dóigh gur éifeachtaí suntasacha a bheidh sna héifeachtaí iompair agus tráchta. In imthosca den sórt sin, is gnách go mbeidh na héifeachtaí teoranta do ghluaiseachtaí gearrthéarmacha feithiclí le linn na céime tógála, agus is féidir aghaidh a thabhairt orthu go comhréireach trí bhreithmheas ardleibhéil a mbeidh Plean Bainistíochta Tráchta Tógála mar thaca leis. Ní gnách go mbíonn gá le samhaltú mionsonraithe i gcás nach bhfuil aon fhianaise ann go dtiocfaidh athruithe suntasacha ar dhálaí tráchta, ar shábháilteacht ar bhóithre ná ar scaradh. Mar shampla, is gnách go ndéantar na fothopaicí seo a leanas a scóipeáil amach: 
•    Trácht na céime oibríochtúla agus na céime díchoimisiúnaithe;

Tá trácht fós i measc na dtosca comhshaoil a thagann faoi raon feidhme na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta. Mar sin féin, ba cheart leibhéal na measúnachta a bheith ag teacht le scála agus fad an tráchta, le híogaireacht gabhdóirí agus leis an dóchúlacht go dtiocfaidh éifeachtaí suntasacha chun cinn.
Beidh an cur chuige sin inghlactha i gcás go dtaispeánfar an méid seo a leanas i bhfianaise chomhréireach:
•    Sainaithníodh gluaiseachtaí feithiclí a bhfuiltear ag coinne leo de réir céime (cineál, líon agus fad);
•    Sainíodh an ródú beartaithe feithiclí agus na pointí beartaithe rochtana;
•    Taifeadadh saintréithe an ghréasáin bóithre áitiúla;
•    Rinneadh scagadh in aghaidh tairseacha iomchuí; agus
•    Tugadh gealltanas Plean Bainistíochta Tráchta Tógála a ullmhú agus a chur chun feidhme.

Giniúint Dramhaíola
Féadfar éifeachtaí dramhaíola a scóipeáil amach i gcás go dtabharfaidh cineál na forbartha beartaithe le fios gur beag an méid dramhaíola oibríochtúla a ghinfear agus nach dóigh go mbeidh giniúint dramhaíola ina cúis le héifeachtaí suntasacha ar an gcomhshaol.
Ní thagann ach méid beag dramhaíola as forbairtí oibríochtúla fuinnimh gaoithe ar talamh de ghnáth, áit a mbaineann an dramhaíl sin den chuid is mó le gnáthghníomhaíochtaí cothabhála. Dá réir sin, is annamh a thagann aon éifeachtaí suntasacha as dramhaíl oibríochtúil, agus is féidir aghaidh a thabhairt uirthi ar leibhéal nach bhfuil chomh mionsonraithe céanna, áit a mbeidh an mheasúnacht dírithe ar bhainistíocht dramhaíola tógála agus díchoimisiúnaithe agus uirthi sin amháin.
Tá dramhaíl fós i measc na dtosca comhshaoil a thagann faoi raon feidhme na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta. Mar sin féin, ba cheart raon feidhme agus leibhéal mionsonraí na measúnachta a bheith comhréireach le scála agus cineál na dramhaíola a thiocfaidh chun cinn agus leis an acmhainneacht le haghaidh éifeachtaí suntasacha.
Beidh an cur chuige sin inghlactha i gcás go dtaispeánfar an méid seo a leanas i bhfianaise chomhréireach:
•    Sainaithníodh na sruthanna agus na cainníochtaí dramhaíola a bhfuiltear ag coinne leo;
•    Bainisteofar dramhaíl ar mhodh a chloífidh le hord na réiteach dramhaíola; agus
•    Cuirfear bearta cuí faireacháin agus bainistíochta chun feidhme chun comhlíonadh a chinntiú.

Eitlíocht agus Teileachumarsáid
Féadfar éifeachtaí eitlíochta agus teileachumarsáide a scóipeáil amach i gcás go ndeimhneofar le comhchomhairliúchán nach bhfuil aon srianta ná aon leasanna coimircithe i láthair agus i gcás nach sainaithneofar aon chonair inchreidte le haghaidh trasnaíochta.
I gcás go ndeimhneofar le comhchomhairliúchán le geallsealbhóirí iomchuí nach bhfuil aon aeradróim, aon chumhdach radair, aon leasanna cosanta ná aon srianta teileachumarsáide atá faoi choimirciú i láthair, ní dóigh go dtiocfaidh aon éifeachtaí eitlíochta agus teileachumarsáide chun cinn. In imthosca den sórt sin, ní bheidh gá le measúnacht mhionsonraithe a dhéanamh ach amháin i gcás go sainaithneofar le comhchomhairliúchán go bhféadfadh trasnaíocht a bheith ann.

Tá an eitlíocht agus an teileachumarsáid fós i measc na dtosca comhshaoil a thagann faoi raon feidhme na tuarascála ar mheasúnacht tionchair timpeallachta. I gcás nach sainaithneofar aon éifeacht inchreidte, áfach, féadfar an mheasúnacht a theorannú d’fhianaise comhchomhairliúcháin agus do shrianta a dheimhniú, i gcomhréir le cur chuige comhréireach rioscabhunaithe.
Beidh an cur chuige sin inghlactha i gcás go dtaispeánfar an méid seo a leanas i bhfianaise chomhréireach:
•    Rinneadh comhchomhairliúchán leo seo a leanas, de réir mar is iomchuí:
o    údaráis eitlíochta, geallsealbhóirí cosanta agus radair, agus oibritheoirí teileachumarsáide; 
•    Fuarthas deimhniú nach bhfuil aon srianta aeradróim radair ná teileachumarsáide atá faoi chosaint i gceist.
 

Timpeallacht Bhonnlíne
Cinntigh gur breithníodh an bhonnlíne chuí sa tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta. Féach an nóta maidir le bonnlínte i rannán 9 thuas.

Critéir Shuntasachta
Glac na critéir shuntasachta chéanna ar fud na gcaibidlí aonair laistigh den tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta mar áis tagartha. Tabhair údar soiléir le gan déanamh amhlaidh.  

Bearta Maolaithe 
Úsáidfear an aimsir fháistineach agus tuairisc á tabhairt ar na bearta maolaithe atá beartaithe chun na héifeachtaí suntasacha ar dóigh dóibh a bheith ann a mhaolú. Ní úsáidfear téarmaí amhail ‘is féidir’ ná aon teanga eile nach bhfuil chomh saintreorach céanna. 

Éifeachtaí Carnacha 
Ba cheart forbairtí oibríochtúla (cuid den bhonnlíne), forbairtí atá á dtógáil agus forbairtí a bhfuil ceadanna atá ar marthain i bhfeidhm dóibh a bheith i gceist leis seo. Ba cheart breithniú a dhéanamh freisin ar aon fhorbairtí le haghaidh cineálacha tionscadal den chineál céanna atá sa chóras pleanála (agus nach bhfuil sa phróiseas comhchomhairliúcháin réamhiarratais). Féach an nóta maidir le héifeachtaí carnacha i Rannán 9 thuas. 

Coimre de Bhearta Maolaithe 
Ba cheart na bearta maolaithe uile a leagan amach i gcaibidil ar leith den doiciméad.

Coimre d’Éifeachtaí Suntasacha 
Ba cheart na héifeachtaí suntasacha uile a leagan amach go hachomair laistigh de thábla i gcaibidil ar leith den doiciméad. 

Solúbthacht an Dearaidh 
I gcás go mbeidh Tuairim maidir le Solúbthacht an Dearaidh ag gabháil leis an iarratas, ba cheart é sin a léiriú sa tuarascáil ar mheasúnacht tionchair timpeallachta.